ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Kompyuterlar

Darslar 2 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
2

Kompyuterlar

Darslik: 11–15-betlar
MaqsadEHM avlodlarini, kompyuterning asosiy va qo‘shimcha qurilmalarini, protsessor va xotira vazifasini biladi.
Yangi so‘zlar
avlod · generation: a stage in computer development defined by its main electronic elementprotsessor · processor (CPU): the device that executes instructions and does arithmetic and logic operationstezkor xotira (RAM) · RAM: fast memory that holds programs and data while the computer works; erased when power is offdoimiy xotira (ROM) · ROM: read-only memory that keeps permanent information such as the start-up program
Tushuntirish

Elektron hisoblash mashinalari to‘rt avlodga bo‘linadi: 1-avlod elektron lampalarda (1946–1955), 2-avlod tranzistorlarda (1956–1965), 3-avlod integral sxemalarda (1966–1974), 4-avlod katta integral sxemalar va mikroprotsessorlarda (1975-yildan). Tranzistor 1947-yilda Bell laboratoriyasida Shokli, Bardin va Brattein tomonidan yaratilgan (1956-yil Nobel mukofoti), u mashinalarning o‘lchami va energiya sarfini keskin kamaytirdi. Kompyuter – dastur asosida axborotni katta tezlikda qayta ishlaydigan universal avtomatik qurilma. Uning asosiy qurilmalari: sistema bloki, monitor va klaviatura; qo‘shimcha qurilmalar: sichqoncha, printer, skaner, veb-kamera va boshqalar. Sistema blokida asosiy plata, protsessor, xotira va quvvat bloki joylashadi. Protsessor arifmetik va mantiqiy amallarni bajaradi va boshqa qurilmalar ishini boshqaradi; uning unumdorligi takt chastotasi (GGs), razryadi va yadrolar soni bilan belgilanadi. Tezkor xotira (RAM) dastur va ma’lumotlarni ish paytida saqlaydi, tok o‘chsa ma’lumotlar yo‘qoladi; doimiy xotira (ROM) kompyuter yoqilganda ishlaydigan boshlang‘ich dasturni (BIOS/UEFI) saqlaydi. 8 bit = 1 bayt; n razryadli adres shinasi 2ⁿ ta adresni ifodalaydi.

AvlodElement bazasiYillar
1elektron lampalar1946–1955
2tranzistorlar1956–1965
3integral sxemalar1966–1974
4katta integral sxemalar, mikroprotsessorlar1975-yildan
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi stol ustida hozir ishlayotgan daftar va qalamni qo‘l ostida saqladi, qolgan kitoblarni esa javonga qo‘ydi. Stol kichik, lekin tez; javon katta, lekin kerakli narsani olib kelish uchun vaqt ketadi.

Kim ishlatadi

Kompyuter ustalari, tizim ma’murlari va dasturchilar tezkor va katta hajmli xotirani ishga qarab tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Har kuni ishlatadigan beshta narsani o‘ylab, qaysilari doim qo‘l ostida turishi, qaysilari uzoqroq joyda saqlanishi mumkinligini belgilang.

Namunalar
Xotira birliklari: 4 Gbayt tezkor xotira = 4 · 1024 = 4096 Mbayt = 4096 · 1024 = 4 194 304 Kbayt. Har bir yuqori birlik oldingisidan 1024 marta katta.
Telefon kamerasi 4000×3000 nuqtali rasm oladi, har nuqtaga 3 bayt (24 bit) kerak: 4000 · 3000 · 3 = 36 000 000 bayt (siqilmagan holda taxminan 34 Mbayt). Shuning uchun rasmlar JPEG kabi formatlarda siqib saqlanadi.
Sinfda faoliyat

«Avlodlar saf»i: har o‘quvchi bitta avlod kartochkasini oladi (element, yillar, misol) va sinf oldida to‘g‘ri tartibda saf tortadi.

Mashq
1
2-avlod EHM qaysi element asosida qurilgan va bu nimani o‘zgartirdi?
2
20 bit yordamida nechta turli kod (adres) hosil qilish mumkin?
3
Planshet ekrani 1200×800 nuqta, har nuqtaga 4 bayt (32 bit) ajratiladi. Bir kadr necha bayt egallaydi?
4
Nima uchun hujjatni saqlamasdan kompyuterni o‘chirsangiz, u yo‘qoladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuticha byudjetiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →