Kompyuterlar
Elektron hisoblash mashinalari to‘rt avlodga bo‘linadi: 1-avlod elektron lampalarda (1946–1955), 2-avlod tranzistorlarda (1956–1965), 3-avlod integral sxemalarda (1966–1974), 4-avlod katta integral sxemalar va mikroprotsessorlarda (1975-yildan). Tranzistor 1947-yilda Bell laboratoriyasida Shokli, Bardin va Brattein tomonidan yaratilgan (1956-yil Nobel mukofoti), u mashinalarning o‘lchami va energiya sarfini keskin kamaytirdi. Kompyuter – dastur asosida axborotni katta tezlikda qayta ishlaydigan universal avtomatik qurilma. Uning asosiy qurilmalari: sistema bloki, monitor va klaviatura; qo‘shimcha qurilmalar: sichqoncha, printer, skaner, veb-kamera va boshqalar. Sistema blokida asosiy plata, protsessor, xotira va quvvat bloki joylashadi. Protsessor arifmetik va mantiqiy amallarni bajaradi va boshqa qurilmalar ishini boshqaradi; uning unumdorligi takt chastotasi (GGs), razryadi va yadrolar soni bilan belgilanadi. Tezkor xotira (RAM) dastur va ma’lumotlarni ish paytida saqlaydi, tok o‘chsa ma’lumotlar yo‘qoladi; doimiy xotira (ROM) kompyuter yoqilganda ishlaydigan boshlang‘ich dasturni (BIOS/UEFI) saqlaydi. 8 bit = 1 bayt; n razryadli adres shinasi 2ⁿ ta adresni ifodalaydi.
| Avlod | Element bazasi | Yillar |
|---|---|---|
| 1 | elektron lampalar | 1946–1955 |
| 2 | tranzistorlar | 1956–1965 |
| 3 | integral sxemalar | 1966–1974 |
| 4 | katta integral sxemalar, mikroprotsessorlar | 1975-yildan |
Bir o‘quvchi stol ustida hozir ishlayotgan daftar va qalamni qo‘l ostida saqladi, qolgan kitoblarni esa javonga qo‘ydi. Stol kichik, lekin tez; javon katta, lekin kerakli narsani olib kelish uchun vaqt ketadi.
Kompyuter ustalari, tizim ma’murlari va dasturchilar tezkor va katta hajmli xotirani ishga qarab tanlaydi.
Har kuni ishlatadigan beshta narsani o‘ylab, qaysilari doim qo‘l ostida turishi, qaysilari uzoqroq joyda saqlanishi mumkinligini belgilang.
«Avlodlar saf»i: har o‘quvchi bitta avlod kartochkasini oladi (element, yillar, misol) va sinf oldida to‘g‘ri tartibda saf tortadi.