ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Kompyuter texnikasi vositalari

Darslar 3 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
3

Kompyuter texnikasi vositalari

Darslik: 16–21-betlar
MaqsadAxborot saqlash vositalarini (qattiq disk, SSD, flash, optik disk), kiritish-chiqarish qurilmalarini va ularning xossalarini biladi.
Yangi so‘zlar
qattiq disk (HDD) · hard disk drive: storage with magnetic disks spinning inside a sealed caseSSD · solid-state drive: storage built from flash chips with no moving partspiksel · pixel: one dot of the screen image; monitor resolution is the number of pixelsmultimedia · multimedia: technology that combines text, sound, pictures and video
Tushuntirish

Qattiq disk (HDD) kompyuterning asosiy doimiy xotirasi: unda operatsion sistema, dasturlar va foydalanuvchi fayllari saqlanadi; ma’lumot magnitlash orqali yoziladi, disk esa yo‘llar va sektorlarga bo‘linadi. Birinchi vinchester 1973-yilda IBM tomonidan ishlab chiqilgan. Hozir tez-tez SSD ishlatiladi: u flash-chiplardan iborat, harakatlanuvchi qismlari yo‘q, shuning uchun tez va zarbaga chidamli. Ko‘chirib yuriladigan tashuvchilar: USB flash-disk, xotira kartasi, optik disklar (CD ≈ 700 Mbayt, DVD ≈ 4,7 Gbayt, Blu-ray ≈ 25 Gbayt; ular lazer nuri bilan o‘qiladi), eski egiluvchan disketlar (1,44 Mbayt) esa endi ishlatilmaydi. Ma’lumot chiqarish uchun monitor (suyuq kristalli LCD/LED yoki OLED), printer (purkovchi va lazerli), plotter ishlatiladi; kiritish uchun klaviatura, sichqoncha, skaner, veb-kamera, mikrofon va sensorli ekran. Ekran tasviri piksellardan tuziladi, tasvir sifati piksellar soniga (masalan, 1920×1080) bog‘liq. Kompyuter yoki monitor korpusini ochmang: ichida xavfli kuchlanish bor, ta’mirni mutaxassis bajaradi.

KiritishChiqarishXotira
klaviaturamonitorHDD
sichqonchaprinterSSD
skanerplotterfleshka, xotira kartasi
veb-kameraCD, DVD, Blu-ray
mikrofon, sensorli ekran
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi uzoq vaqt saqlanadigan ma’lumotni daftarga, bir kunlik eslatmani yopishqoq qog‘ozga, sinfga e’lonni esa katta plakatga yozdi. Har ish uchun mos tashuvchi tanlandi.

Kim ishlatadi

Kutubxonachilar, arxiv xodimlari va axborot tizimi mutaxassislari ma’lumotni saqlash joyini uning vazifasiga qarab tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uchta ma’lumotni (sinf jadvali, bir kunlik eslatma, muhim eslatma) qaysi qog‘ozga yozishni va nega ekanini belgilang.

Namunalar
Blu-ray disk 25 Gbayt = 25 · 1024 = 25 600 Mbayt. Unga 800 Mbaytli videolardan 25 600 : 800 = 32 tasi sig‘adi.
Yuklab olish vaqti: internet tezligi 10 Mbayt/s bo‘lsa, 1200 Mbaytli faylni yuklab olish 1200 : 10 = 120 sekund, ya’ni 2 minut davom etadi.
Sinfda faoliyat

«Qurilmalar bozori»: har jamoa kartochkalardagi qurilmalarni «kiritish», «chiqarish», «saqlash» ustunlariga ajratadi; xato ajratilgan kartochkani raqib jamoa topadi.

Mashq
1
Qattiq disk va SSD ning asosiy farqi nimada?
2
2 Gbayt (= 2048 Mbayt) li faylni 16 Mbayt/s tezlikda yuklab olish necha sekund davom etadi?
3
Hajmi 4 Gbayt (= 4·1024 Mbayt) xotiraga 4 Mbayt li rasmlardan nechta sig‘adi?
4
Nima uchun flash-diskni kompyuterdan «xavfsiz chiqarish» tugmasisiz sug‘urib olish xavfli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov zaryadi uchun tayanchHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →