☰ Mundarija · Informatika

Kompyuter texnikasi vositalari

Darslar 3 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
3

Kompyuter texnikasi vositalari

Darslik: 16–21-betlar
MaqsadAxborot saqlash vositalarini (qattiq disk, SSD, flash, optik disk), kiritish-chiqarish qurilmalarini va ularning xossalarini biladi.
Yangi so‘zlar
qattiq disk (HDD) · hard disk drive: storage with magnetic disks spinning inside a sealed caseSSD · solid-state drive: storage built from flash chips with no moving partspiksel · pixel: one dot of the screen image; monitor resolution is the number of pixelsmultimedia · multimedia: technology that combines text, sound, pictures and video
Tushuntirish

Qattiq disk (HDD) kompyuterning asosiy doimiy xotirasi: unda operatsion sistema, dasturlar va foydalanuvchi fayllari saqlanadi; ma’lumot magnitlash orqali yoziladi, disk esa yo‘llar va sektorlarga bo‘linadi. Birinchi vinchester 1973-yilda IBM tomonidan ishlab chiqilgan. Hozir tez-tez SSD ishlatiladi: u flash-chiplardan iborat, harakatlanuvchi qismlari yo‘q, shuning uchun tez va zarbaga chidamli. Ko‘chirib yuriladigan tashuvchilar: USB flash-disk, xotira kartasi, optik disklar (CD ≈ 700 Mbayt, DVD ≈ 4,7 Gbayt, Blu-ray ≈ 25 Gbayt; ular lazer nuri bilan o‘qiladi), eski egiluvchan disketlar (1,44 Mbayt) esa endi ishlatilmaydi. Ma’lumot chiqarish uchun monitor (suyuq kristalli LCD/LED yoki OLED), printer (purkovchi va lazerli), plotter ishlatiladi; kiritish uchun klaviatura, sichqoncha, skaner, veb-kamera, mikrofon va sensorli ekran. Ekran tasviri piksellardan tuziladi, tasvir sifati piksellar soniga (masalan, 1920×1080) bog‘liq. Kompyuter yoki monitor korpusini ochmang: ichida xavfli kuchlanish bor, ta’mirni mutaxassis bajaradi.

Namunalar
Blu-ray disk 25 Gbayt = 25 · 1024 = 25 600 Mbayt. Unga 800 Mbaytli videolardan 25 600 : 800 = 32 tasi sig‘adi.
Yuklab olish vaqti: internet tezligi 10 Mbayt/s bo‘lsa, 1200 Mbaytli faylni yuklab olish 1200 : 10 = 120 sekund, ya’ni 2 minut davom etadi.
Sinfda faoliyat

«Qurilmalar bozori»: har jamoa kartochkalardagi qurilmalarni «kiritish», «chiqarish», «saqlash» ustunlariga ajratadi; xato ajratilgan kartochkani raqib jamoa topadi.

Mashq
1
Qattiq disk va SSD ning asosiy farqi nimada?
2
2 Gbayt (= 2048 Mbayt) li faylni 16 Mbayt/s tezlikda yuklab olish necha sekund davom etadi?
3
Hajmi 4 Gbayt (= 4·1024 Mbayt) xotiraga 4 Mbayt li rasmlardan nechta sig‘adi?
4
Nima uchun flash-diskni kompyuterdan «xavfsiz chiqarish» tugmasisiz sug‘urib olish xavfli?