Darslar 27 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
27
Diagramma va grafiklarni hosil qilish va tahrirlash mavzularini takrorlash
Darslik: 120-bet
MaqsadDiagramma va grafikka oid masalalarni mustaqil yechadi: jadval, hisob, tur tanlash, tahrirlash va xatolarni topish.
Yangi so‘zlar
kvadrat yuzi · area of a square: side · side, written in a sheet as =A2^2qiymatlar jadvali · table of values: a table with the arguments x and the matching ysektor · sector: one slice of a pie chart; its size shows a shareo‘qish qulayligi · readability: how easily a reader understands the chart
Tushuntirish
Takrorlash mashg‘ulotida avval jadval tuziladi, so‘ng formulalar bilan hisoblanadi va faqat keyin diagramma hosil qilinadi. Masalan, tomoni 1, 2, 3, 4 va 5 ga teng kvadratlarning yuzlarini =A2^2 formulasi bilan topib, ustunli diagrammada taqqoslaymiz: tomon 2 marta oshsa, yuz 4 marta oshadi. Funksiya grafigi uchun x ning oralig‘i va qadami beriladi: x ni qadam bilan to‘ldiramiz, y formulasini birinchi satrga yozib pastga nusxalaymiz, so‘ng nuqtali grafik tuzamiz. Diagrammaning o‘qilishi muhim: 12 ta ingichka sektorli doiraviy diagramma o‘qib bo‘lmaydi, bunday hollarda ustunli diagramma yaxshiroq. Har bir diagrammada sarlavha, o‘q nomlari va kerak bo‘lsa afsona bo‘lsin; ranglar bir-biridan yaxshi ajralsin.
Namunalar
Yuzlar: 1, 4, 9, 16, 25. Tomoni 5 bo‘lgan kvadrat ustuni tomoni 1 bo‘lganidan 25 marta, tomoni 2 bo‘lganidan esa 25 : 4 = 6,25 marta baland.
y = –2x + 4, x ∈ [–2; 4], qadam 0,5: nuqtalar soni (4 + 2) : 0,5 + 1 = 13. x = –2 da y = 8, x = 0 da y = 4, x = 4 da y = –4; grafik x o‘qini x = 2 da kesadi.
Sinfda faoliyat
«Diagramma tanqidchisi»: guruhlarga uchta kamchilikli diagramma beriladi (sarlavhasiz, juda ko‘p sektorli, o‘qi kesilgan); ular kamchilikni topib, tuzatadi.
Mashq
1
Tomoni 7 bo‘lgan kvadratning yuzi nechaga teng?
49
2
y = –2x + 4 uchun x ni –2 dan 4 gacha 0,5 qadam bilan olsak, nechta nuqta bo‘ladi?
13
3
y = –2x + 4 da x = –1 bo‘lganda y nechaga teng?
6
4
Nima uchun 12 ta toifali ma’lumot uchun doiraviy diagramma o‘rniga ustunli diagramma yaxshiroq?
Ingichka sektorlarni solishtirish qiyin, ustun balandliklarini solishtirish oson.