☰ Mundarija · Informatika

Elektron jadvalning elementlari

Darslar 20 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
20

Elektron jadvalning elementlari

Darslik: 92–97-betlar
MaqsadKatakcha, uning adresi, katakchalar bloki, ma’lumot turlari, nisbiy va absolyut murojaatlarni biladi va formulalarni nusxalaydi.
Yangi so‘zlar
katakcha adresi · cell address: column letter plus row number, e.g. B3katakchalar bloki · range (block) of cells: a rectangle of cells written with a colon, e.g. C2:D4nisbiy murojaat · relative reference: an address that changes when the formula is copiedabsolyut murojaat · absolute reference: an address with $ signs that stays fixed when copied
Tushuntirish

Jadval satr va ustun kesishmasida katakchalardan iborat; har bir katakchaning adresi ustun harfi va satr raqamidan tuziladi (B3, AZ105). Belgilangan katakcha joriy deyiladi. Katakchalar bloki (diapazon) ikki qarama-qarshi burchak adresi bilan yoziladi: C2:D4 – C2, C3, C4, D2, D3, D4 katakchalari. Katakchaga matn, son, sana, vaqt, formula yoki funksiya kiritiladi; formula doim «=» bilan boshlanadi (=A1+7*B2). Son katakchaga sig‘masa, ##### ko‘rinadi – ustunni kengaytiring. Tahrirlash uchun katakcha tanlanib F2 bosiladi, o‘chirish uchun Delete; Alt+Enter katakcha ichida yangi qator ochadi; formatlash (shrift, rang, chegara, son turi) Ctrl+1 oynasida. Murojaat – formulada boshqa katakcha adresidan foydalanish. Nisbiy murojaat nusxalanganda joyiga qarab o‘zgaradi: B5 dagi =A4+C2 ni B6 ga ko‘chirsak, =A5+C3 bo‘ladi. Absolyut murojaatda $ belgisi adresni qotiradi: $B$4 hech qachon o‘zgarmaydi; $B4 da ustun, B$4 da satr qotadi. F4 klavishi tahrir paytida murojaat turini almashtiradi. Katakcha yoki blokka nom berish mumkin (Nom maydonida), keyin formulada adres o‘rniga shu nomni yozish mumkin.

Namunalar
Nisbiy nusxa: C2 da =B1+$D$2 bo‘lsin. Uni E5 ga (2 ustun o‘ngga, 3 satr pastga) ko‘chirsak, B1 → D4 bo‘ladi, $D$2 o‘zgarmaydi: =D4+$D$2.
Aralash murojaat: C3 da =B$2*$A3 ni E6 ga ko‘chirsak (2 ustun o‘ngga, 3 satr pastga): B$2 → D$2 (satr qotgan), $A3 → $A6 (ustun qotgan). Natija: =D$2*$A6.
Sinfda faoliyat

«Katakcha jangi»: juftliklar jadvalda yashirin adreslarni topadi (masalan, «3-ustun, 5-satr» – C5), so‘ng bir-biriga formula nusxalash masalalarini beradi.

Mashq
1
C4:D6 blokida nechta katakcha bor va ular qaysilar?
2
B2 da =A1*C1 formulasi bor. Uni B3 ga nusxalasak qanday bo‘ladi?
3
B3 da =A2+$E$1 bor. Uni D5 ga nusxalasak qanday bo‘ladi?
4
Nima uchun foiz formulasida umumiy yig‘indi katakchasiga absolyut murojaat ($F$3) ishlatiladi?