Operatsion sistemani tashkil etuvchi dasturlar va qobiq-dasturlar

OS uch guruh qismdan iborat: o‘zak, sistema kutubxonasi va utilitlar qobig‘i. O‘zak jarayonlarni rejalashtiradi, xotira va fayl sistemasini boshqaradi, qurilma drayverlari bilan ishlaydi; u kichik qism bo‘lib, doim tezkor xotirada turadi. O‘zakning muhim vazifasi uzilishlarni tahlil qilish: masalan, klaviaturada klavish bosilsa yoki flash-disk ulansa, qurilma uzilish signalini yuboradi, o‘zak uni qayta ishlab kerakli dasturga xabar beradi. Kompyuter yoqilganda doimiy xotiradagi BIOS yoki UEFI dasturi qurilmalarni tekshiradi, yuklash qurilmasini topadi, yuklagich dasturi o‘zakni tezkor xotiraga o‘tkazadi, so‘ng drayverlar yuklanadi va ish stoli paydo bo‘ladi. Foydalanuvchi OS bilan buyruqlar orqali muloqot qiladi: Windowsning buyruq satrida dir, cd, mkdir, copy, del, Linuxda ls, cd, mkdir, cp, rm kabi buyruqlar bor; ichki buyruqlar qobiqning o‘zida joylashgan, tashqi buyruqlar alohida dastur fayllaridir. Buyruqlar ko‘payib ketgani uchun qulay qobiq-dasturlar yaratildi: avval Norton Commander, keyin Total Commander, Far Manager; hozir grafik qobiqlar – Windows Explorer (File Explorer), macOS Finder, Linux fayl menejerlari. Buyruq satrida del va rm fayllarni savatchasiz o‘chiradi, shuning uchun ehtiyot bo‘ling.