ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Elektron jadvalning vazifalari va imkoniyatlari

Darslar 19 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
19

Elektron jadvalning vazifalari va imkoniyatlari

Darslik: 88–91-betlar
MaqsadElektron jadvalning vazifasi, imkoniyatlari, tarixi va ishchi kitob tuzilishini biladi, jadval bo‘ylab harakatlanadi.
Yangi so‘zlar
elektron jadval · spreadsheet: a program that presents data in a table and automates calculationsishchi kitob · workbook: a spreadsheet file that contains one or more sheetsvaraq · worksheet (sheet): one table of rows and columns inside a workbookformula · formula: an expression that starts with = and calculates a value from numbers and cell addresses
Tushuntirish

Elektron jadval – ma’lumotlarni jadval ko‘rinishida tasvirlash va qayta ishlash, asosiysi hisob-kitoblarni avtomatlashtirish dasturi. Masalan, do‘kon har kuni 200 xil mahsulot savdosini hisoblaydi: kalkulyatorda bu juda mashaqqatli, bitta narx o‘zgarsa hammasini qayta hisoblash kerak; elektron jadvalda formula bir marta yoziladi va ma’lumot o‘zgarsa natija o‘zi yangilanadi. Imkoniyatlari: ma’lumotlarni jadvalda tasvirlash va formatlash, formula va standart funksiyalar, katakchalarni avtomatik to‘ldirish, izlash va almashtirish, tartiblash va saralash, ma’lumotlardan diagramma qurish. Birinchi elektron jadval dasturi VisiCalc 1979-yilda Den Briklin va Bob Frenkston tomonidan yaratilgan; hozir eng keng tarqalganlari Microsoft Excel, bepul LibreOffice Calc va onlayn Google Sheets. Fayl ishchi kitob deyiladi (Excelda kengaytma .xlsx, eski versiyalarda .xls) va u bir yoki bir nechta varaqdan iborat. Varaq ustunlari harflar (A, B, ..., Z, AA, ..., XFD – jami 16 384 ta), satrlari raqamlar (1 dan 1 048 576 gacha) bilan belgilanadi; eski Excel (2003 gacha) da 256 ustun va 65 536 satr bo‘lgan. Amallar: + (qo‘shish), – (ayirish), * (ko‘paytirish), / (bo‘lish), ^ (darajaga ko‘tarish), qavslar; o‘nli kasr ajratgichi (vergul yoki nuqta) mintaqa sozlamasiga bog‘liq. Harakatlanish: yo‘nalish klavishlari, PgUp/PgDn, Home, End, Ctrl+Home (A1 ga), Ctrl+End (oxirgi katakchaga).

VersiyaUstunlarSatrlar
hozirgi Excel16 384 (A…XFD)1 048 576
Excel 2003 gacha25665 536
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdagi o‘quvchilar bir haftada o‘qigan sahifalarni jadvalga yozdi: ustunlarda kunlar, qatorlarda o‘quvchilar. Jadvaldan har kun va har o‘quvchi jami oson topildi.

Kim ishlatadi

Hisobchilar, o‘qituvchilar, tadqiqotchilar va do‘kon xodimlari jadvalda hisob yuritadi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftarga uch ustun va to‘rt qatorli jadval chizing, o‘ylab topilgan sonlar bilan to‘ldiring va har qator jamini hisoblang.

Namunalar
Oilaviy byudjet: 12 oy, har oyda 6 xil xarajat. Kalkulyatorda 12 marta 6 ta sonni qo‘shish kerak; jadvalda bitta formula yozilib, o‘ngga nusxalanadi, biror xarajat o‘zgarsa natija o‘zi yangilanadi.
Hozirgi varaqda 16 384 · 1 048 576 = 17 179 869 184 ta katakcha bor (taxminan 17 milliard) – bu Yer aholisidan ikki baravardan ham ko‘p.
Sinfda faoliyat

«Kalkulyator va jadval»: guruhning yarmi 8 ta sonning yig‘indisini kalkulyatorda, yarmi jadvalda hisoblaydi; so‘ng bitta son o‘zgartiriladi va ikki usul qanchalik tez yangilanishini solishtiradi.

Mashq
1
Birinchi elektron jadval dasturining nomi, yili va yaratuvchilari kimlar?
2
A dan Z gacha nechta ustun bor? AA dan AZ gacha-chi? Jami nechta?
3
Excel faylining hozirgi kengaytmasi qanday va u nima deb ataladi?
4
Nima uchun elektron jadval kalkulyatordan qulayroq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlamaydigan zina uchun iliq plastinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →