ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Mantiqiy elementlar

Darslar 6 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
6

Mantiqiy elementlar

Darslik: 28–32-betlar
MaqsadVA, YOKI, EMAS mantiqiy elementlarini va ular asosidagi sxemalarning ishlashini tushunadi, sxema chiqishini hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
mantiqiy element · logic element (gate): a simple electronic circuit that carries out one logical operationmos tushish sxemasi (VA) · AND element: output is 1 only if all inputs are 1yig‘uvchi sxema (YOKI) · OR element: output is 1 if at least one input is 1invertor (EMAS) · inverter (NOT element): output is the opposite of the input
Tushuntirish

Kompyuterning har qanday mantiqiy amali mantiqiy elementlar yordamida bajariladi; ular oddiy elektron sxemalardir. Kirishdagi signallar argument, chiqishdagi signal ularning funksiyasi hisoblanadi; signal borligi 1, yo‘qligi 0 ni bildiradi. VA elementida chiqishda 1 bo‘lishi uchun barcha kirishlarda 1 bo‘lishi kerak – bu ikki ulagichning ketma-ket ulanishiga o‘xshaydi: chiroq ikkalasi yopiq bo‘lgandagina yonadi. YOKI elementi parallel ulanishga o‘xshaydi: ulagichlardan biri yopilsa ham chiroq yonadi. EMAS elementida bitta kirish bor va chiqish unga teskari bo‘ladi. Murakkab sxemada elementlarning chiqishi keyingi elementning kirishiga boradi, shuning uchun sxemani chapdan o‘ngga bosqichma-bosqich hisoblaymiz. Zamonaviy protsessorlarda shunday elementlarning milliardlab nusxasi tranzistorlardan yig‘ilgan. Tajribani faqat kichik batareya va chiroqcha bilan, kattalar ishtirokida o‘tkazing; tarmoq elektr toki bilan hech qachon tajriba qilmang.

+−AB
AEMAS0AF0110

F = NOT A → 0

A va B tugmalari kirishni 0/1 ga almashtiradi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab shkafida ikkita qulf bor: ikkala kalit bilan ochiladi. Sinf eshigi esa ikki kalitdan istalgan biri bilan ochiladi. Ikki holatning farqini bola eshik oldida o‘zi ko‘rib tushundi.

Kim ishlatadi

Elektronika muhandislari mantiqiy sxemalarni loyihalaydi, xavfsizlik tizimini tuzuvchilar ikki shartli qulflardan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda ikkita qulfi bor sandiq uchun ochilish qoidasini jadvalga yozing: har qulf uchun kalit bor yoki yo‘q.

Namunalar
A = 1B = 0VA = 0C = 1YOKI = 1
Sxema: (A VA B) YOKI C, A = 1, B = 0, C = 1. Birinchi bosqich: 1 ∧ 0 = 0. Ikkinchi bosqich: 0 ∨ 1 = 1. Chiqish: 1.
Teskari masala: YOKI elementidan keyin EMAS elementi turgan sxema chiqishida 1 bo‘lishi kerak. EMAS chiqishida 1 bo‘lsa, kirishida 0; YOKI chiqishida 0 bo‘lishi uchun ikkala kirish 0 bo‘lishi kerak.
Sinfda faoliyat

«Odam-sxema»: uchta o‘quvchi VA, YOKI, EMAS vazifasini bajaradi. Kirish o‘quvchilari qo‘llarini ko‘tarsa (1) yoki tushirsa (0), element o‘quvchilari qoidaga muvofiq o‘z qo‘lini ko‘taradi yoki tushiradi.

Mashq
1
A = 0, B = 1, C = 0 da (¬A ∧ B) ∨ C sxemasining chiqishini toping.
2
A = 1, B = 1 bo‘lganda ¬(A ∧ B) sxemasi chiqishida nima bo‘ladi?
3
Ikki ulagich va chiroqdan iborat zanjirda ulagichlar parallel ulangan. Chiroq qaysi mantiqiy amalga mos?
AB+−
4
Mantiqiy masala: Anvar, Bahodir va Kamila mushuk, to‘ti va baliqdan bittadan boqadi. Anvarning hayvoni junsiz; Bahodirning hayvoni na junli, na patli. Kimda qaysi hayvon?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQorong‘i fonarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →