ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Kompyuterning tashqi xotirasi bilan ishlash

Darslar 13–14 · 2 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
13

Kompyuterning tashqi xotirasi bilan ishlash

Darslik: 61–66-betlar
MaqsadTashqi xotira bilan asosiy amallarni (formatlash, yozish, o‘qish, o‘chirish, xavfsiz chiqarish) va disk xizmatlarini biladi.
Yangi so‘zlar
formatlash · formatting: preparing a drive by creating a file system; it erases the dataxavfsiz chiqarish · safe eject: telling the OS to finish writing before you remove a drivemantiqiy disk · logical drive (partition): a part of a physical disk shown as a separate drive, e.g. C: or D:defragmentatsiya · defragmentation: gathering the scattered pieces of files on an HDD into continuous areas
Tushuntirish

Tashqi xotira (qattiq disk, SSD, flash-disk, xotira kartasi, optik disk) bilan asosiy amallar: formatlash, yozish (nusxalash), o‘qish va o‘chirish. Formatlash diskda fayl sistemasini yaratadi va undagi barcha ma’lumotni o‘chiradi, shuning uchun avval kerakli fayllardan nusxa oling va faqat o‘zingizning (yoki ruxsat berilgan) diskni formatlang. Flash-disk USB portga ulanadi; uni sug‘urib olishdan oldin vazifalar panelidagi «Qurilmani xavfsiz chiqarish» (Eject) bandini tanlang va xabarni kuting, aks holda fayllar buzilishi mumkin. USB 2.0 nazariy jihatdan 480 Mbit/s, USB 3.0 esa 5 Gbit/s tezlik beradi; 8 bit = 1 bayt bo‘lgani uchun 480 Mbit/s = 60 Mbayt/s. Bitta jismoniy disk bir necha mantiqiy diskka (C:, D:) bo‘linishi mumkin. CD-R ga ma’lumot bir marta yoziladi, CD-RW ga ko‘p marta. Vaqt o‘tib HDD dagi fayllar bo‘laklarga bo‘linib tarqoq joylashadi (fragmentatsiya) va ish sekinlashadi; «Drayvlarni optimallashtirish» xizmati ularni yig‘adi. SSD ni defragmentatsiya qilish kerak emas: bu foyda bermaydi, OS uni o‘zi optimallashtiradi. Muhim ma’lumotlarning zaxira nusxasini boshqa qurilmada yoki bulutli xotirada saqlang, flash-diskni esa antivirus bilan tekshiring.

!Diqqat!
Flash-diskni sug‘urib olishdan oldin «Qurilmani xavfsiz chiqarish» ni tanlang va xabarni kuting.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Katta javon ikkiga bo‘lindi: bir tomonda darsliklar, ikkinchi tomonda daftarlar. Har bo‘lim o‘z tartibida saqlandi va birining to‘lib ketishi ikkinchisiga ta’sir qilmadi.

Kim ishlatadi

Ombor va kutubxona xodimlari hamda tizim ma’murlari joyni bo‘limlarga ajratib tartiblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir varaq qog‘ozni ikkiga bukib, bir qismiga so‘zlar, ikkinchisiga rasmlar yozing. Bir qism to‘lib ketsa, ikkinchisiga ta’sir qilmasligini ko‘ring.

Namunalar
Tezlik: 800 Mbit/s = 800 : 8 = 100 Mbayt/s. 600 Mbaytli faylni ideal sharoitda 600 : 100 = 6 sekundda ko‘chirish mumkin (amalda sekinroq).
DiskC: 200D: 300500 Gbayt
Bo‘laklash: 500 Gbaytli diskni C: (200 Gbayt) va D: ga bo‘lsak, D: ga 500 – 200 = 300 Gbayt qoladi.
Sinfda faoliyat

«Xavfsiz chiqarish» ssenariysi: juftliklar flash-diskni ulash, fayl nusxalash va xavfsiz chiqarish bosqichlarini rasmlarsiz, tartib bilan so‘zlab beradi; sinf xatoni topadi.

Mashq
1
Formatlashdan oldin nima qilish kerak va nima uchun?
2
320 Mbit/s necha Mbayt/s ga teng?
3
Nima uchun HDD ni defragmentatsiya qilish foydali, SSD ni esa kerak emas?
4
Flash-diskni xavfsiz chiqarmasdan sug‘urib olishning xavfi nimada?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlash signalizatsiyasi: 3 volt, to‘rt elementHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →