☰ Mundarija · Informatika

Mantiqiy amallar

Darslar 4 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
4

Mantiqiy amallar

Darslik: 22–27-betlar
MaqsadMulohaza, mantiqiy ko‘paytirish, qo‘shish va inkor amallarini biladi, rostlik jadvallarini tuzadi va mantiqiy ifodalar qiymatini hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
mulohaza · statement: a declarative sentence that is either true or falsemantiqiy ko‘paytirish (VA) · conjunction (AND), written ∧: true only when both statements are truemantiqiy qo‘shish (YOKI) · disjunction (OR), written ∨: true when at least one statement is truerostlik jadvali · truth table: a table of all value combinations of the variables and the resulting value
Tushuntirish

Mulohaza – rost yoki yolg‘on deyish mumkin bo‘lgan darak gap; so‘roq va buyruq gaplar mulohaza emas. Mulohazalarni A, B kabi harflar bilan belgilaymiz, rostni 1, yolg‘onni 0 deymiz. Sodda mulohazalardan «VA», «YOKI», «EMAS» so‘zlari bilan murakkab mulohaza hosil qilinadi. Konyunksiya A ∧ B faqat ikkala mulohaza rost bo‘lganda rost (11→1, 10→0, 01→0, 00→0); dizyunksiya A ∨ B kamida bittasi rost bo‘lsa rost (11→1, 10→1, 01→1, 00→0); inkor ¬A qiymatni teskarisiga o‘zgartiradi (¬1 = 0, ¬0 = 1). Ifodada avval qavs ichi, so‘ng inkor, keyin ∧, oxirida ∨ bajariladi; teng darajali amallar chapdan o‘ngga hisoblanadi. n ta o‘zgaruvchili rostlik jadvali 2ⁿ qatordan iborat.

Namunalar
A = 1, B = 0 da A ∧ ¬B ∨ B: avval ¬B = 1, keyin A ∧ ¬B = 1 ∧ 1 = 1, oxirida 1 ∨ B = 1 ∨ 0 = 1. Javob: 1.
¬A ∨ B ning rostlik jadvali. (A, B) = (1,1): ¬A = 0, 0 ∨ 1 = 1; (1,0): 0 ∨ 0 = 0; (0,1): 1 ∨ 1 = 1; (0,0): 1 ∨ 0 = 1. Ustun: 1, 0, 1, 1.
Sinfda faoliyat

«Rost-yolg‘on» o‘yini: o‘qituvchi gap aytadi; o‘quvchilar rost bo‘lsa turadi, yolg‘on bo‘lsa o‘tiradi. Keyin ikkita gap «VA» yoki «YOKI» bilan birlashtiriladi – sinf qanday harakat qilishini muhokama qiladi.

Mashq
1
Qaysilari mulohaza: a) «Samarqand – O‘zbekistondagi shahar.» b) «Eshikni yoping.» c) «12 soni 5 ga bo‘linadi.» d) «Necha yoshdasiz?»
2
A = 1, B = 0, C = 1 da A ∨ B ∧ C ni hisoblang.
3
Xuddi shu qiymatlarda ¬(A ∧ C) ∨ B ni hisoblang.
4
Nima uchun uch o‘zgaruvchili rostlik jadvalida 8 ta qator bo‘ladi?