ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Mantiqiy amallar

Darslar 4 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
4

Mantiqiy amallar

Darslik: 22–27-betlar
MaqsadMulohaza, mantiqiy ko‘paytirish, qo‘shish va inkor amallarini biladi, rostlik jadvallarini tuzadi va mantiqiy ifodalar qiymatini hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
mulohaza · statement: a declarative sentence that is either true or falsemantiqiy ko‘paytirish (VA) · conjunction (AND), written ∧: true only when both statements are truemantiqiy qo‘shish (YOKI) · disjunction (OR), written ∨: true when at least one statement is truerostlik jadvali · truth table: a table of all value combinations of the variables and the resulting value
Tushuntirish

Mulohaza – rost yoki yolg‘on deyish mumkin bo‘lgan darak gap; so‘roq va buyruq gaplar mulohaza emas. Mulohazalarni A, B kabi harflar bilan belgilaymiz, rostni 1, yolg‘onni 0 deymiz. Sodda mulohazalardan «VA», «YOKI», «EMAS» so‘zlari bilan murakkab mulohaza hosil qilinadi. Konyunksiya A ∧ B faqat ikkala mulohaza rost bo‘lganda rost (11→1, 10→0, 01→0, 00→0); dizyunksiya A ∨ B kamida bittasi rost bo‘lsa rost (11→1, 10→1, 01→1, 00→0); inkor ¬A qiymatni teskarisiga o‘zgartiradi (¬1 = 0, ¬0 = 1). Ifodada avval qavs ichi, so‘ng inkor, keyin ∧, oxirida ∨ bajariladi; teng darajali amallar chapdan o‘ngga hisoblanadi. n ta o‘zgaruvchili rostlik jadvali 2ⁿ qatordan iborat.

ABA ∧ BA ∨ B¬A
11110
10010
01011
00001
ABVA0ABF000010100111

F = A VA B → 0

A va B tugmalari kirishni 0/1 ga almashtiradi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘qituvchi qoida aytdi: «Daftar ham, ruchka ham bo‘lsa, yozma ishni boshlaymiz». Ruchkasi bor, daftari yo‘q o‘quvchi boshlay olmadi, chunki shartning ikkala qismi ham to‘g‘ri bo‘lishi kerak edi.

Kim ishlatadi

Dasturchilar shartlar yozadi, qidiruv tizimi ishlab chiquvchilari «va», «yoki» bilan so‘rov tuzadi, hisobchilar shart bo‘yicha ro‘yxatni saralaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kundalik hayotingizdan uchta oddiy shartga «agar ... va ...» qoidasini yozing va qaysi hollarda to‘g‘ri bo‘lishini sanang.

Namunalar
A = 1, B = 0 da A ∧ ¬B ∨ B: avval ¬B = 1, keyin A ∧ ¬B = 1 ∧ 1 = 1, oxirida 1 ∨ B = 1 ∨ 0 = 1. Javob: 1.
AB¬A¬A ∨ B
1101
1000
0111
0011
¬A ∨ B ning rostlik jadvali. (A, B) = (1,1): ¬A = 0, 0 ∨ 1 = 1; (1,0): 0 ∨ 0 = 0; (0,1): 1 ∨ 1 = 1; (0,0): 1 ∨ 0 = 1. Ustun: 1, 0, 1, 1.
Sinfda faoliyat

«Rost-yolg‘on» o‘yini: o‘qituvchi gap aytadi; o‘quvchilar rost bo‘lsa turadi, yolg‘on bo‘lsa o‘tiradi. Keyin ikkita gap «VA» yoki «YOKI» bilan birlashtiriladi – sinf qanday harakat qilishini muhokama qiladi.

Mashq
1
Qaysilari mulohaza: a) «Samarqand – O‘zbekistondagi shahar.» b) «Eshikni yoping.» c) «12 soni 5 ga bo‘linadi.» d) «Necha yoshdasiz?»
2
A = 1, B = 0, C = 1 da A ∨ B ∧ C ni hisoblang.
3
Xuddi shu qiymatlarda ¬(A ∧ C) ∨ B ni hisoblang.
4
Nima uchun uch o‘zgaruvchili rostlik jadvalida 8 ta qator bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliB quticha nega o‘tkazib yubordi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →