☰ Mundarija · Informatika

Diagramma va grafiklarni tahrirlash

Darslar 26 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
26

Diagramma va grafiklarni tahrirlash

Darslik: 114–119-betlar
MaqsadTayyor diagrammani tahrirlaydi va formatlaydi, grafik yordamida tenglamalar sistemasini yechadi va diagramma halol ko‘rsatilishiga e’tibor beradi.
Yangi so‘zlar
tahrirlash · editing: changing a chart’s type, titles, colours, size or datakontekst-menyu · context menu: the list of actions that opens on right-click of an elementshkala · axis scale: the smallest and largest value and the step of an axiskesishish nuqtasi · intersection point: where two graphs meet; it solves the system
Tushuntirish

Tayyor diagrammani o‘zgartirish mumkin: turini almashtirish, o‘lchamini, sarlavhalarini, rangi, shrifti va fonini sozlash. Buning uchun diagramma elementini (o‘q, afsona, sarlavha, ma’lumotlar qatori) belgilab, sichqonchaning o‘ng tugmasi (kontekst-menyu) yoki Format paneli ochiladi. O‘q formati shkalaning eng kichik va eng katta qiymatini hamda asosiy bo‘linish qadamini belgilaydi. Tahrirlash yordamida masalani grafik usulda yechish mumkin: ikki tenglamani y ko‘rinishiga keltirib, ikkala funksiyani bitta diagrammada chizamiz va to‘g‘ri chiziqlar kesishgan nuqta yechim bo‘ladi; x oralig‘i va qadamini kichraytirib, nuqtani aniqlashtiramiz. Diagramma halol bo‘lishi kerak: ustunli diagramma o‘qini 0 dan boshlamaslik kichik farqni katta qilib ko‘rsatib, o‘quvchini chalg‘itadi.

Namunalar
Sistema y = x + 1 va y = –2x + 7. x = 0, 1, 2, 3, 4 da: y1 = 1, 2, 3, 4, 5; y2 = 7, 5, 3, 1, –1. Qiymatlar x = 2 da teng (3 va 3), yechim (2; 3). Tekshiruv: 2 + 1 = 3 va –2 · 2 + 7 = 3.
Ekran vaqti: dushanbadan yakshanbagacha 90, 80, 70, 60, 120, 150, 130 minut. Ustunli diagramma tuzib, vertikal o‘q shkalasini 0 dan 160 gacha, qadamini 20 qilib belgilaymiz, sarlavha «Haftalik ekran vaqti», o‘q nomi «minut». Jami 700 minut, kuniga o‘rtacha 700 : 7 = 100 minut.
Sinfda faoliyat

«Tahrir ustaxonasi»: o‘qituvchi oddiy ko‘rinishdagi diagramma beradi; guruhlar uni sarlavha, o‘q nomlari, ranglar va yozuvlar bilan o‘qishga qulay holga keltiradi.

Mashq
1
Diagramma elementining sozlamalarini qanday ochish mumkin?
2
y = x + 3 va y = –x + 9 sistemasida x nechaga teng? (x + 3 = –x + 9)
3
Haftalik ekran vaqti jami 700 minut. Kuniga o‘rtacha necha minut?
4
5100, 5200 va 5300 qiymatlarini ko‘rsatuvchi ustunli diagrammada o‘qni 5000 dan boshlash nima uchun chalg‘itadi?