☰ Mundarija · Informatika

Windows operatsion sistemasi

Darslar 15 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
15

Windows operatsion sistemasi

Darslik: 68–73-betlar
MaqsadWindows tarixi, uning asosiy xususiyatlari, obyektlari (oyna, piktogramma, yorliq, savatcha, masalalar paneli) va ishni tugatish usullarini biladi.
Yangi so‘zlar
oyna · window: a rectangular area on the screen in which a program or folder is shownpiktogramma · icon: a small picture that stands for a file, folder or programyorliq · shortcut: a small file that opens another file, folder or program quicklysavatcha · Recycle Bin: a special folder where deleted files wait until they are permanently removed
Tushuntirish

Windows – Microsoft kompaniyasining grafik operatsion sistemasi. Birinchi versiyasi (Windows 1.0) 1985-yilda chiqdi, Windows 3.0 (1990) ommalashdi, Windows 95 mustaqil grafik OS bo‘ldi; keyin Windows 98, 2000, XP (2001), 7 (2009), 10 (2015) va 11 (2021) chiqdi. Windowsning asosiy xususiyatlari: ko‘p masalalilik (bir necha dastur va oyna bir vaqtda), yagona interfeys (barcha dasturlarda oyna, menyu va tugmalar o‘xshash), grafik boshqaruv (buyruq yozish o‘rniga sichqoncha yoki sensor bilan tanlash) va bufer (Clipboard) orqali dasturlar o‘rtasida ma’lumot almashish. Windowsda hamma narsa obyekt: disk, fayl, papka, printer; har birining nomi, hajmi, turi kabi xususiyatlari bor. Ish stolida piktogrammalar, yorliqlar, savatcha va pastda masalalar paneli joylashadi; panelda Start tugmasi va ishlayotgan dasturlar ko‘rinadi. Sichqoncha ko‘rsatkichi shakli obyektga qarab o‘zgaradi (kontekstga sezgirlik). Yorliqni o‘chirsangiz, asl fayl o‘chmaydi. O‘chirilgan fayl savatchaga tushadi va tiklanishi mumkin. Ishni tugatish uchun Start → Quvvat menyusida «O‘chirish», «Qayta yuklash» yoki «Uyqu» tanlanadi; ish stolida Alt+F4 ham shu oynani ochadi. Ishdan oldin hujjatlarni saqlang.

Namunalar
Yorliq va fayl: ish stolidagi «Hisobot» yorlig‘ini o‘chirdik – asl fayl D: diskda joyida qoladi, chunki yorliq faqat unga yo‘l ko‘rsatuvchi belgi.
Savatcha: tasodifan o‘chirilgan fayl savatchaga tushadi. Savatchani ochib, faylni belgilab, «Tiklash» (Restore) tanlansa, u avvalgi papkasiga qaytadi. Savatcha tozalansa, fayl butunlay o‘chadi.
Sinfda faoliyat

«Ish stoli ekskursiyasi»: o‘quvchilar kompyuter ish stolidagi 8 ta obyektni (piktogramma, yorliq, savatcha, Start, masalalar paneli, soat, qidiruv, oynalar) nomlab, har biriga vazifa aytadi.

Mashq
1
Windows ning to‘rtta asosiy xususiyatini sanang.
2
Windows 95, Windows 7 va Windows 11 ni chiqqan yillari bo‘yicha tartiblang.
3
Yorliqni o‘chirish bilan faylni o‘chirishning farqi nimada?
4
Nima uchun ishni tugatishdan oldin hujjatlarni saqlash kerak?