ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Hisoblash texnikasining rivojlanish tarixi

Darslar 1 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
1

Hisoblash texnikasining rivojlanish tarixi

Darslik: 5–10-betlar
MaqsadHisoblash texnikasi rivojining nazariy va amaliy asoslarini, uning to‘rt davrini hamda asosiy ixtirochilarni biladi.
Yangi so‘zlar
abak · abacus: a counting frame with beads, one of the first artificial calculating toolsalgoritm · algorithm: a precise sequence of steps that solves a problem; the word comes from al-Khwarizmi’s namemexanik hisoblash mashinasi · mechanical calculating machine: a machine with gears and wheels that adds and subtractselektron lampa · vacuum tube: an electronic switch used in the first electronic computers
Tushuntirish

Hisoblash texnikasi nazariy jihatdan pozitsiyali sanoq sistemasi, aniq tartib-qoidalar (algoritmlar) va mantiq nazariyasiga tayanadi, amaliy jihatdan esa har davrdagi texnika yutuqlariga. IX asrda Muhammad al-Xorazmiy hind raqamlariga asoslangan pozitsiyali hisobni va arifmetik amallar qoidalarini bayon etdi; «algoritm» so‘zi uning nomidan kelib chiqqan. Mantiq tomonidan Aristotel, Leybnits va ingliz matematigi Jorj Bul (1815–1864) muhim hissa qo‘shdi: Bul 1847-yilda mantiq algebrasini yaratdi, unda qiymatlar faqat 0 va 1 bo‘ladi. Hisoblash texnikasi tarixi odatda to‘rt davrga bo‘linadi: mexanik mashinalargacha bo‘lgan davr (barmoq, cho‘pxat, abak, Neper tayoqchalari – 1617, logarifmik chizg‘ich), mexanik mashinalar davri (Shikkard – 1623, Paskalning «Paskalina»si – 1642, Charlz Bebbij loyihalari – 1822-yildan), elektromexanik davr (rele asosidagi Suzening Z3 mashinasi – 1941, «Mark-1» – 1944) va elektron davr («ENIAC» – 1946). Ada Lavleys Bebbijning mashinasi uchun dastlabki dasturlarni yozgan. ENIAC taxminan 18 000 elektron lampadan iborat bo‘lib, sekundiga 5 000 ta qo‘shishni bajarardi.

DavrMisollarSana
Mexanik mashinalargachabarmoq, cho‘pxat, abak, Neper tayoqchalari, logarifmik chizg‘ich–1617
MexanikShikkard, Paskalina, Bebbij loyihalari1623–1822
ElektromexanikZ3, Mark-11941–1944
ElektronENIAC1946
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi uch xonali ikkita sonni ustun usulida qo‘shdi, keyin natijani sanoq cho‘plarini o‘nlik guruhlarga bo‘lib tekshirdi. Ikki usul bir xil natija berdi va u hisobiga ishondi.

Kim ishlatadi

Muhandislar, buxgalterlar, dasturchilar va matematiklar hisoblash vositasini ishga qarab tanlaydi va natijani ikki usulda tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikkita uch xonali sonni ustun usulida qo‘shing, keyin ularni 10 tadan guruhlab chizib yoki sanab natijani tekshiring.

Namunalar
1617Neper1642Paskalina1941Z31946ENIAC
Davrni aniqlash: Neper tayoqchalari (1617) – mexanik mashinalargacha bo‘lgan davr; Paskalina (1642) – mexanik davr; Z3 (1941) – elektromexanik davr; ENIAC (1946) – elektron davr. Sanalar davrlarni tartib bilan joylashtirishga yordam beradi.
Tezlikni taqqoslash: ENIAC sekundiga 5 000 ta qo‘shish bajargan. 3 GGs chastotali zamonaviy protsessor sekundiga kamida 3 000 000 000 ta takt beradi; har taktda faqat bitta amal hisoblasak ham, 3 000 000 000 : 5 000 = 600 000 marta tez.
Sinfda faoliyat

«Vaqt chizig‘i»: o‘quvchilar 8 ta kartochka (Neper tayoqchalari, Shikkard, Paskalina, Bebbij, Z3, Mark-1, ENIAC, Bul asari) sanasi bilan tartibda terib, har birini davrga bog‘laydi.

Mashq
1
Hisoblash texnikasi tarixi nechta davrga bo‘linadi? Ularni sanang.
2
Quyidagilarni yaratilgan sanasi bo‘yicha tartiblang: ENIAC, Neper tayoqchalari, Paskalina, Z3.
3
Zamonaviy 3 GGs protsessor sekundiga 3 000 000 000 ta amal bajaradi deb hisoblasak, ENIAC (5 000 ta qo‘shish/s) dan necha marta tez?
4
Nima uchun Bul algebrasi kompyuterlar uchun muhim bo‘ldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektroskop tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →