MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Darslar 21–22 · 2 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
22
MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash mavzusini takrorlash
Darslik: 102-bet
MaqsadFunksiyalar va amallarni aralash masalalarda qo‘llaydi: birliklar, narx, perimetr, butun qism va qoldiq.
Yangi so‘zlar
birlikni o‘tkazish · unit conversion: changing a quantity from one unit to another, e.g. km/h to m/sbutun qism · integer part: the whole-number part of a quotientqoldiq · remainder: what is left after dividing as far as possible with whole numberstekshirish · checking: testing a formula on numbers whose result you know
Tushuntirish
Takrorlash darsida masalani avval qog‘ozda formulaga aylantirib, keyin jadvalga o‘tkazamiz. Kiritiladigan ma’lumotlarni alohida katakchalarga yozing, natija esa formulada katakcha adresi bilan hisoblansin – shunda ma’lumot o‘zgarsa natija ham o‘zgaradi. Birliklar mos bo‘lishi shart: km/soat ni m/s ga o‘tkazish uchun 3,6 ga bo‘lamiz, chunki 1 km/soat = 1000 m : 3600 s; narxlarni solishtirishda esa hammasini bir xil miqdorga (masalan, 1 kg ga) keltiramiz. Ikki kattalikni solishtirishda IF dan foydalanamiz va natijani so‘z bilan chiqaramiz. Butun sonni bo‘lganda to‘liq qismi INT(A1/B1) bilan, qoldig‘i MOD(A1; B1) bilan topiladi. Tekshirish uchun formulani javobi ma’lum sonlarda sinab ko‘ring.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sinf tadbiri 3 soat davom etadi. O‘quvchilar har bir sahna 45 daqiqa bo‘lsa, nechta sahna sig‘ishini hisobladi: 180 : 45 = 4 ta.
Kim ishlatadi
Tadbir tashkilotchilari, rejissyorlar va dispetcherlar vaqtni bo‘laklarga bo‘lib hisoblaydi.
Bugun sinab ko‘ring
Sizda 1,5 soat bo‘lsa va har bir ish 20 daqiqa olsa, nechta ish qila olasiz va qancha vaqt qoladi? Qog‘ozda hisoblang.
Namunalar
A
B
C
1
14 000
6500
B arzon
Narxlarni solishtirish: A do‘konda guruch 1 kg – 14 000 so‘m (A1), B do‘konda 500 g – 6 500 so‘m (B1). B do‘konda 1 kg = 2 · 6 500 = 13 000 so‘m. =IF(A1<2*B1; "A arzon"; "B arzon") → "B arzon".
«Masala – formula – jadval»: guruh bitta amaliy masalani (masalan, hovli panjarasining uzunligi va narxi) tanlab, kirish katakchalari va formulalarini doskada rejalashtiradi, so‘ng jadvalda sinab ko‘radi.
Mashq
1
To‘g‘ri to‘rtburchak shaklidagi hovli 25 m × 18 m (A1, B1), 1 m panjara 40 000 so‘m (C1). Panjara uzunligi va narxi formulalarini yozing va qiymatlarini toping.
=2*(A1+B1) → 86 m; =2*(A1+B1)*C1 → 3 440 000 so‘m.
2
90 km/soat necha m/s? Formulani yozing.
=90/3,6 → 25 m/s.
3
A1 = 200 sekund. Necha to‘liq minut va necha sekund? Formulalarni yozing.
=INT(A1/60) → 3 minut; =MOD(A1; 60) → 20 sekund.
4
Nima uchun narxlarni solishtirishdan oldin bir xil miqdorga (masalan, 1 kg ga) keltirish kerak?
Aks holda 500 g narxi (6 500) 1 kg narxidan (14 000) arzon ko‘rinadi, lekin 1 kg hisobida farq boshqacha: 13 000 va 14 000.