☰ Mundarija · Fizika

Elektr dvigatel va magnit maydon masalalari

Darslar 59–60 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
60

Masalalar yechish

Darslik: 165-bet
MaqsadMagnit maydon bo‘limi bo‘yicha masalalar: Amper kuchi, Lorens kuchi va dvigatel FIK ini hisoblash.
Yangi so‘zlar
Amper kuchi · Ampère forceLorens kuchi · Lorentz forceFIK · efficiencybirliklar · units
Tushuntirish

Masalada avval qaysi hodisa haqida ketayotganini aniqlang: tokli o‘tkazgichga ta’sir bo‘lsa F = BIl, harakatlanuvchi zaryadga bo‘lsa F = qvB, dvigatel bo‘lsa P = IU va η = P_foyd / P_to‘la · 100 %. Formula perpendikulyar holat uchun ekanini unutmang. Kerakli kattalikni topish uchun formulani qayta yozing (B = F/(Il), I = F/(Bl), v = F/(qB)) va birliklarni SI ga o‘tkazing: cm → m, mA → A. Kuch yo‘nalishini chap qo‘l qoidasi bilan tekshiring (manfiy zaryad uchun barmoqlar tezlikka qarama-qarshi). Natija mantiqqa mos kelishini baholang, masalan FIK 100 % dan oshmasligi kerak.

Namunalar
O‘tkazgich l = 0,5 m, I = 10 A, B = 0,4 T: F = B·I·l = 0,4 · 10 · 0,5 = 2 N.
Elektron v = 5·10⁶ m/s, B = 2,5 T: F = 1,6·10⁻¹⁹ · 5·10⁶ · 2,5 = 2·10⁻¹² N = 2 pN. Dvigatel 440 W oladi, 330 W beradi: η = 330 : 440 · 100 % = 75 %.
Sinfda faoliyat

O‘zingiz uch xil masala tuzing: bitta Amper kuchiga, bitta Lorens kuchiga, bitta dvigatel FIK iga. Yechimlarini daftarda yozing va do‘stingiz bilan almashing.

Mashq
1
B = 0,6 T, I = 4 A, l = 0,5 m. Amper kuchi necha N?
2
F = 4 N, I = 10 A, l = 0,2 m. B necha T?
3
Dvigatel 300 W oladi va 240 W beradi. FIK necha %?
4
Nima uchun dvigatelning FIK 100 % bo‘la olmaydi?