ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Elektr dvigatel va magnit maydon masalalari

Darslar 59–60 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
60

Masalalar yechish

Darslik: 165-bet
MaqsadMagnit maydon bo‘limi bo‘yicha masalalar: Amper kuchi, Lorens kuchi va dvigatel FIK ini hisoblash.
Yangi so‘zlar
Amper kuchi · Ampère forceLorens kuchi · Lorentz forceFIK · efficiencybirliklar · units
Tushuntirish

Masalada avval qaysi hodisa haqida ketayotganini aniqlang: tokli o‘tkazgichga ta’sir bo‘lsa F = BIl, harakatlanuvchi zaryadga bo‘lsa F = qvB, dvigatel bo‘lsa P = IU va η = Pfoyd / Pto‘la · 100 %. Formula perpendikulyar holat uchun ekanini unutmang. Kerakli kattalikni topish uchun formulani qayta yozing (B = F/(Il), I = F/(Bl), v = F/(qB)) va birliklarni SI ga o‘tkazing: cm → m, mA → A. Kuch yo‘nalishini chap qo‘l qoidasi bilan tekshiring (manfiy zaryad uchun barmoqlar tezlikka qarama-qarshi). Natija mantiqqa mos kelishini baholang, masalan FIK 100 % dan oshmasligi kerak.

HodisaFormula
tokli o‘tkazgichF = B · I · l
harakatdagi zaryadF = q · v · B
dvigatelP = I · U; η = (foydali P / to‘la P) · 100 %
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Elektr samokatda dvigatel manbadan 800 W oladi va 680 W foydali quvvat beradi: FIK = 680 : 800 · 100 % = 85 %, qolgan 120 W issiqlikka aylanadi. Simlardagi tokka Amper kuchi, ichidagi zaryadlarga Lorents kuchi ta’sir qiladi.

Kim ishlatadi

Elektr skuter va avtomobil muhandislari motor FIK ini sinaydi, karnay loyihalovchilar ovoz g‘altagidagi kuchni hisoblaydi, tezlatgich quruvchi fiziklar esa nurga ta’sir qiluvchi Lorens kuchini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uch formulani yozib, har biriga bitta kalit so‘z qo‘ying: sim, zaryad, dvigatel.

Namunalar
l = 0,5 m××××××××××××××××××××××××I = 10 AFB = 0,4 T, sahifa ichiga (×)
O‘tkazgich l = 0,5 m, I = 10 A, B = 0,4 T: F = B·I·l = 0,4 · 10 · 0,5 = 2 N.
Elektron v = 5·10⁶ m/s, B = 2,5 T: F = 1,6·10⁻¹⁹ · 5·10⁶ · 2,5 = 2·10⁻¹² N = 2 pN. Dvigatel 440 W oladi, 330 W beradi: η = 330 : 440 · 100 % = 75 %.
Sinfda faoliyat

O‘zingiz uch xil masala tuzing: bitta Amper kuchiga, bitta Lorens kuchiga, bitta dvigatel FIK iga. Yechimlarini daftarda yozing va do‘stingiz bilan almashing.

Mashq
1
B = 0,6 T, I = 4 A, l = 0,5 m. Amper kuchi necha N?
2
F = 4 N, I = 10 A, l = 0,2 m. B necha T?
3
Dvigatel 300 W oladi va 240 W beradi. FIK necha %?
4
Nima uchun dvigatelning FIK 100 % bo‘la olmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYozgi loyiha qaroriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →