ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Parmalash va tokarlik stanoklari

Darslar 7–8 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
8

Tokarlik stanogida yo‘nish texnologiyasi

Darslik: 36–38-betlar
MaqsadTokarlik stanogida yog‘ochni yo‘nish tartibini va xavfsizlik qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
tokarlik stanogi · lathetirgak · tool restketingi babka · tailstockyo‘nuvchi iskana · turning gouge
Tushuntirish

Tokarlik stanogida yog‘och detal aylantirilib, iskana yordamida unga silindr, konus yoki shakldor sirt beriladi. Yog‘och zagotovkasi old va ketingi babka markazlari orasiga o‘rnatiladi: uning ikki uchida markaz uyalari parmalanadi, pinol surib qotiriladi, ketingi markazga bir-ikki tomchi moy tomiziladi. O‘rnatilgach zagotovka qo‘l bilan aylantirib ko‘riladi, erkin va urilmasdan aylanishi kerak. Tirgak yog‘ochga yaqin qo‘yiladi va yo‘nish davomida vaqti-vaqti bilan yaqinlashtiriladi; ular orasidagi masofa katta bo‘lsa, iskanani ushlab turish qiyinlashadi. Xomaki yo‘nish nov shaklidagi yo‘nuvchi iskana bilan bajariladi (eni 6–60 mm), sirtni silliqlash va qirqish esa yassi qirquvchi iskana (mayzel) bilan: silliqlashda tig‘ning o‘tmas burchakli qismidan boshlab ko‘pi bilan 2/3 uzunligi kesadi, o‘tkir uchi kesishda qatnashmaydi. Qirqib tushirish tig‘ning o‘tkir uchi bilan bajariladi va yog‘och diametri 8–10 mm qolguncha davom etadi. Tokarlik stanogi faqat o‘qituvchi ko‘rsatmasi va nazorati ostida ishlatiladi. Zagotovka yoriqsiz bo‘lishi, mahkam qotirilishi, ko‘zoynak taqilishi, uzun soch yig‘ilishi kerak; stanok to‘liq to‘xtamaguncha tirgak yoki yog‘ochga qo‘l tegizilmaydi.

!Xavfsizlik
Zagotovka yoriqsiz va mahkam qotirilgan bo‘lsin; stanok to‘liq to‘xtamaguncha tirgakka qo‘l tegizmang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi stul oralig‘idagi yog‘och tayoqchani ushlab, uning boshdan oxirigacha silliq va bir xil yo‘g‘onligini sezadi. Bunday shakl yog‘ochni aylantirib ishlash orqali yasaladi.

Kim ishlatadi

Zinapoya panjaralari, o‘yinchoqlar va hunarmandchilik buyumlarini yasovchi ustalar yog‘ochni aylantirib ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qalamni kaftlaringiz orasida aylantiring va uning yumaloq shakli qanday tekis aylanishini kuzating; so‘ng qalamning qirrasiz yon ko‘rinishini daftarga chizing.

Namunalar
Zagotovka tirgakdan uzoqlashib ketsa, iskanani silkitmay ushlash qiyin; shuning uchun stanok to‘xtatilib, tirgak yaqinlashtiriladi.
Zagotovka diametri 40 mm bo‘lsa va 10 mm qolgunga qadar qirqilsa, qirqib tushiriladigan qalinlik (40 − 10) : 2 = 15 mm bo‘ladi (har tomondan).
Sinfda faoliyat

Ish ketma-ketligi: o‘qituvchi tokarlik jarayonini 8 bosqichda (zagotovkani tekshirish, markaz belgilash, o‘rnatish, moy, tirgak, qo‘lda aylantirish, yo‘nish, to‘xtatish) aytadi; o‘quvchilar bosqich kartochkalarini tartibga qo‘yadi va har birining xavfsizlik shartini yozadi. Stanokni faqat o‘qituvchi ishlatadi.

Mashq
1
Zagotovka stanokka qanday o‘rnatiladi?
2
Xomaki yo‘nish qaysi iskana bilan bajariladi?
3
Qirqish bo‘yicha yog‘och diametri qanchagacha qirqiladi?
4
Nima uchun stanok to‘liq to‘xtamaguncha yog‘ochga qo‘l tegizilmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →