☰ Mundarija · Texnologiya

Ko‘ylakni tikish

Darslar 57–58 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
58

Bo‘yin va yeng o‘mizlari, etakka ishlov; ko‘ylakka oxirgi ishlov

Darslik: 195–199-betlar
MaqsadBo‘yin va yeng o‘mizlariga, etakka ishlov berish va ko‘ylakka oxirgi ishlov berish usullarini bilish.
Yangi so‘zlar
adip (qirqma) · facingmagiz · piping (bias binding)planka · bandyo‘rmalash · overcasting
Tushuntirish

Yoqasiz yengil kiyimda bo‘yin o‘miziga adip, magiz yoki planka bilan ishlov beriladi. Adip bilan: 1) bo‘yin o‘mizi shaklida bichilgan adipning ichki qirqimlari 0,5–0,7 sm bukilib tikiladi yoki yo‘rmalanadi; 2) adip o‘ngini kiyim o‘ngiga qaratib o‘miz chetiga qo‘yilib, 1,0 sm kenglikdagi agdarma shok bilan tikiladi, shok haqiga kertimlar beriladi; 3) adip kiyim tomoniga agdarilib, shok to‘g‘rilanadi va bostirma shok bilan tikiladi; 4) adipning ichki qirqimlari qo‘lda yoki yashirin baxyali mashinada mahkamlanadi. Magiz tanda ipiga 45° qiyalikda bichiladi, 0,5–0,7 sm kenglikdagi agdarma shok bilan tikilib o‘mizni o‘raydi. Plankada kertimlar bo‘yin burchaklarida beriladi, shunda tortilib qolmaydi; planka agdarilib kant hosil qilinadi va bostirma shok bilan tikiladi. Koketka ikki qavatli bo‘lsa, ustki va ostki koketkalar o‘ngini o‘ngiga qaratib to‘g‘nog‘ich bilan qadaladi va 1,0 sm chok haqi bilan aylantirib tikiladi. Etakni koketkaga ulash: qo‘yma burmalar ulanib yo‘rmalanadi, burma tekis taqsimlanadi, o‘ng tomonlarni birlashtirib ko‘klab, mashinada tikiladi. Yengni o‘mizga o‘tkazish: yeng boshidagi ortiqcha kenglik (posadka) asosan yeng boshining qiya qismlariga taqsimlanadi, pastki qismida deyarli bo‘lmaydi; mayda qadamli (taxminan 0,5 sm) vaqtincha qaviq bilan ko‘klanadi. Yengsiz ko‘ylakda yeng o‘miziga albatta adip yoki magiz qo‘yiladi. Etak: yopiq qirqimli bukma shok (avval 0,3–0,5 sm, so‘ng yana bir marta bukiladi), ochiq qirqimli yoki yashirin baxyali mashinada. Oxirgi ishlov: qo‘l choklaridagi iplar olinadi, ortiqcha iplar kesiladi, bo‘r chiziqlari o‘chiriladi. Dazmolning harorati mato turiga mos: kimyoviy tola va tabiiy ipak – past, jun – o‘rtacha (nam mato orqali), paxta va zig‘ir – yuqori, biroz namlab. Xavfsizlik: dazmol va mashinadan faqat o‘qituvchi nazoratida foydalaning; ipni kesish uchun qaychini yopiq uzating; ish tugagach barcha igna va to‘g‘nog‘ichlarni sanab oling.

Namunalar
Adip bo‘yin o‘mizi shaklida bichiladi, magiz esa tanda ipiga 45° qiyalikda bichiladi.
Shok haqiga kertim berilsa, o‘miz burchagida tortilmaydi.
Sinfda faoliyat

Ishlov usullari jadvali: adip, magiz va planka uchun jadval tuzing (bichish, tikish, agdarish, mahkamlash). Natijani sinfdoshingiz bilan taqqoslab to‘ldiring. Mashina va dazmolda faqat o‘qituvchi nazoratida ishlang.

Mashq
1
Bo‘yin o‘miziga qanday usullarda ishlov beriladi?
2
Magiz qanday bichiladi?
3
Etak uchun avval 4 mm, so‘ng 20 mm bukilsa, jami necha mm? (4 + 20)
4
Oxirgi ishlovda nimalar qilinadi?