☰ Mundarija · Texnologiya

Ta’minot tizimlari va ta’mirlash

Darslar 32–34 · 3 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
34

Ta’minot tizimlari sxemasini tayyorlash

Darslik: 101–105-betlar
MaqsadSuv, gaz, elektr va issiqlik ta’minoti tizimlarining sxematik tasvirini tayyorlash va ularni o‘qishni bilish.
Yangi so‘zlar
sxema · diagramshartli belgi · symboltarmoq · networkhisoblagich · meter
Tushuntirish

Sxema – tizim qismlari va ularning o‘zaro bog‘lanishini shartli belgilar bilan ko‘rsatadigan tasvir. Sxemani tayyorlashdan oldin tizim qismlari aniqlanadi va har biriga shartli belgi tanlanadi. Suv ta’minoti sxemasida tashqi quvur, kirish ventili, hisoblagich, taqsimlovchi quvurlar, jo‘mraklar va issiq suv qurilmasi ko‘rsatiladi. Gaz sxemasida kirish quvuri, berkitish kran, gaz hisoblagichi va gaz plitasiga boruvchi quvur chiziladi. Elektr sxemasida avtomat o‘chirgich, hisoblagich, himoyalovchi o‘chirish qurilmasi, rozetkalar va kalitlar bilan lampalar ko‘rsatiladi. Issiqlik ta’minoti sxemasida isitish manbai, quvurlar va radiatorlar aks etadi. Sxema chizishda chiziqlar to‘g‘ri va o‘zaro kesishmaydigan bo‘lishi, belgilar tushuntirilishi (legenda), har bir tizim alohida rangda ko‘rsatilishi (masalan, suv ko‘k, issiqlik qizil) qulay. Sxema faqat o‘qish va tushunish uchun mo‘ljallangan: u asosida o‘zingiz quvur yoki simni ulamaysiz, bunday ishni mutaxassislar bajaradi. Sxemada xavfli joylar, masalan, berkitish ventillari va elektr avtomati, belgilab qo‘yilsa, favqulodda holatda tez topiladi.

Namunalar
Sxemada sovuq suv quvuri ko‘k, issiq suv quvuri qizil chiziq bilan, kranlar kichik doira bilan belgilanadi.
Elektr sxemasida avtomat o‘chirgich va rozetkalar belgilanadi, lekin simni ulashni elektromontyor bajaradi.
Sinfda faoliyat

Uy sxemasi: A3 qog‘ozda uy yoki xonadon planini chizib, uning suv, gaz, elektr va issiqlik ta’minoti sxemasini turli rangda belgilang va belgilar izohini yozing. Berkitish ventili va avtomat o‘chirgich joylarini alohida ko‘rsating.

Mashq
1
Sxema nima?
2
Elektr sxemasida qanday qismlar ko‘rsatiladi?
3
Xonada 4 ta rozetka va 3 ta kalit bor. Sxemada nechta belgi chiziladi? (4 + 3)
4
Nega sxemada berkitish ventili va avtomat o‘chirgich belgilab qo‘yiladi?