Elektromagnit rele, kollektorli elektrodvigatel va elektromobil
Elektromagnit rele – kuchsiz tok yordamida katta quvvatli zanjirni masofadan ulaydigan va uzadigan qurilma. Uning asosiy qismi – chulg‘ami boshqaruvchi zanjirga ulangan elektromagnit. Boshqaruvchi zanjir ulansa, chulg‘amdan tok o‘tadi, yakor o‘zakka tortiladi va ish zanjirining kontaktlari tutashadi; zanjir uzilsa, prujina yakorni qaytarib, ish zanjirini uzadi. Releni harorat, bosim yoki yoritilganlik o‘zgarishlari boshqarishi mumkin: masalan, yong‘in signalizatsiyasida termistorlar qizigan sari qarshiligi kamayadi, tok ortadi, rele ishga tushadi va qo‘ng‘iroq jaranglaydi. Kollektorli elektrodvigatel elektr energiyasini aylanma harakatga aylantiradi. Uning qo‘zg‘almas qismi (stator) magnit maydon hosil qiladi, aylanuvchi rotor (yakor) chulg‘amlardan iborat. Tok cho‘tkalar va kollektor orqali rotorga beriladi; kollektor har yarim aylanishda rotordagi tok yo‘nalishini o‘zgartirib, aylanishni davom ettiradi. Kichik doimiy tok motorida batareya qutblari almashtirilsa, aylanish yo‘nalishi o‘zgaradi. Elektromobil modeli motor, batareya, kalit, tishli uzatma va g‘ildiraklardan tashkil topadi. Model 1,5–3 V batareyadan ishlaydi; motor to‘xtab qolsa qiziydi, shuning uchun tutashuv yoki tiqilishda darrov uzing. Kichik detallar (vint, g‘ildirak) og‘izga olinmaydi.
Model: o‘qituvchi tayyorlagan elektromobil modeli (1,5 V batareya, kichik motor, kalit) sinab ko‘riladi. Sinf qutblarni almashtirib yo‘nalish o‘zgarishini kuzatadi, yurish masofasini o‘lchaydi va natijani jadvalga yozadi. Motor to‘xtab qolsa, darrov uziladi.