ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Shtangensirkul va stanoklar

Darslar 21–22 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
22

Frezalash, tokarlik, parmalash va charxlash stanoklari

Darslik: 66–75-betlar
MaqsadFrezalash, tokarlik, parmalash va charxlash stanoklarining vazifasini, ishlov usullarini va xavfsizlik qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
frezalash stanogi · milling machinefreza · milling cutterkeskich · cutting tool (lathe tool)charxlash · grinding (sharpening)
Tushuntirish

Maktab ustaxonasidagi gorizontal frezalash stanogi vertikal va gorizontal yuzalarni silindrik, diskli, uchli va fasonli frezalar bilan ishlaydi. Freza ko‘p tishli asbob: tishlari navbatma-navbat kesadi, qolganlari shu paytda soviydi. Stanok stoli uch yo‘nalishda harakatlanadi, ish zonasi himoya ekrani bilan yopilgan. Tokarlik vint kesish stanogi silindr va konus sirtlarni yo‘nish, torets qirqish, parmalash va rezba ochish uchun xizmat qiladi. Keskich kallak (ishchi qism) va sterjendan iborat; sterjen keskich ushlagichiga mahkamlanadi. Keskich uchining balandligi ishga bog‘liq: xomaki ishlovda uni markaz chizig‘idan 0,5–1 mm yuqori, qattiq materialda 0,5–1 mm past, yakuniy ishlovda teng qo‘yadilar; ortiqcha chiqib turgan qismi uning qalinligidan bir yarim baravardan oshmasligi kerak. Vertikal parmalash stanogida detal tiskida mahkam qisiladi, parma patronga qotiriladi, teshik markazi oldindan belgilanadi; parma teshikning tubiga yaqinlashganda bosim kamaytiriladi. Charx parma va keskichlarni o‘tkirlash uchun xizmat qiladi. Stanoklarda faqat o‘qituvchi nazorati ostida, ko‘zoynakda, qo‘lqopsiz, uzun sochni yig‘ib, keng yengsiz ishlanadi; patron kaliti ishga tushirishdan oldin olinadi, himoya ekrani tushirilgan bo‘ladi, qirindi stanok to‘xtagach cho‘tka bilan tozalanadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab ustaxonasiga tashrifda o‘quvchi har bir ish uchun alohida dastgoh borligini ko‘radi: biri yumaloq detal uchun, biri tekis sirt uchun, biri qirralarni silliqlash uchun. Usta har bir dastgohni faqat o‘z ishi uchun ishlatadi.

Kim ishlatadi

Dastgohchi, asbobsoz va avtomexanik ish turiga qarab dastgohni tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfda yozish, o‘chirish va to‘g‘ri chiziq chizish uchun qaysi asboblar ishlatilishini yozing va uchalasini bitta asbob bilan bajarsangiz nima bo‘lishini tasavvur qiling.

Namunalar
Metall detalni parmalashdan oldin tiskida qisiladi va markaz belgisi qo‘yiladi; shunda parma sirpanmaydi.
Yupqa list parmalanayotganda ikki yog‘och taxtacha orasiga qisilsa, chiqish tomoni yirtilmaydi.
Sinfda faoliyat

Stanoklar kartochkalari: 4 ta stanokning (frezalash, tokarlik, parmalash, charxlash) rasmlari va ishlari yozilgan kartochkalar aralashtirilgan; guruhlar ularni juftlaydi va har biri uchun bitta xavfsizlik qoidasini ayta oladi. Haqiqiy stanokda faqat o‘qituvchi namoyish qiladi.

Mashq
1
Frezalash stanogida qanday asbob ishlatiladi?
2
Tokarlik stanogida nimalar bajariladi?
3
Parmalashdan oldin detalni tiskida qisib, markazini belgilash nega kerak?
4
Nega ishga tushirishdan oldin patron kaliti olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKlub vimpeli va nishoniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →