Mahalliy hokimliklarning tashkil topishi
V–VII asrlarda O‘rta Osiyo 15 dan ortiq hokimlikka bo‘lingan edi. Eftallar ham, turklar ham ularning ichki ishiga kam aralashib, faqat boj olgan. Eng yirigi Sug‘d bo‘lib, Zarafshon va Qashqadaryo vodiylarining Samarqand, Buxoro, Kesh vohalaridagi o‘n bitta yirik mulkni birlashtirgan; hukmdori ixshid deyilgan. Toxariston Hisor tog‘lari va Hindikush oralig‘ida, poytaxti Balx bo‘lib, hukmdorlari avval malikshoh, keyin yabg‘u atalgan. Farg‘ona hukmdorlari ham ixshid deyilgan, vodiy paxta, sholi va mashhur otlari bilan nom chiqargan. Chirchiq va Ohangaron vodiylarida Choch (hukmdori tudun) va Eloq (hokimi dehqon) bo‘lgan; Chochda tangalarda hukmdor bilan birga malika surati ham tushirilgan. Shaharlar odatda uch qismdan — ko‘handiz, shahriston va rabotdan iborat bo‘lib, devorlar bilan o‘ralgan, qishloqlarda esa ko‘shk, qasr va qo‘rg‘onlar qurilgan.
«Xarita»: bo‘sh xaritada Sug‘d, Toxariston, Farg‘ona, Choch va Eloqni turli rangda bo‘yang.