ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

G‘arbiy turk xoqonligi va mahalliy hokimliklar

Darslar 5–6 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
6

Mahalliy hokimliklarning tashkil topishi

Darslik: 19–21-betlar
MaqsadV–VII asrlardagi mahalliy hokimliklar (Sug‘d, Toxariston, Farg‘ona, Choch, Eloq) va shahar tuzilishini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
ixshid · ikhshid (ruler of Sogdiana or Fergana)shahriston · inner town (shahristan)rabot · outer suburb (rabad)ko‘handiz · citadel (ark)
Tushuntirish

V–VII asrlarda O‘rta Osiyo 15 dan ortiq hokimlikka bo‘lingan edi. Eftallar ham, turklar ham ularning ichki ishiga kam aralashib, faqat boj olgan. Eng yirigi Sug‘d bo‘lib, Zarafshon va Qashqadaryo vodiylarining Samarqand, Buxoro, Kesh vohalaridagi o‘n bitta yirik mulkni birlashtirgan; hukmdori ixshid deyilgan. Toxariston Hisor tog‘lari va Hindikush oralig‘ida, poytaxti Balx bo‘lib, hukmdorlari avval malikshoh, keyin yabg‘u atalgan. Farg‘ona hukmdorlari ham ixshid deyilgan, vodiy paxta, sholi va mashhur otlari bilan nom chiqargan. Chirchiq va Ohangaron vodiylarida Choch (hukmdori tudun) va Eloq (hokimi dehqon) bo‘lgan; Chochda tangalarda hukmdor bilan birga malika surati ham tushirilgan. Shaharlar odatda uch qismdan — ko‘handiz, shahriston va rabotdan iborat bo‘lib, devorlar bilan o‘ralgan, qishloqlarda esa ko‘shk, qasr va qo‘rg‘onlar qurilgan.

HokimlikHukmdoriMarkazi
Sug‘dixshidSamarqand, Buxoro, Kesh
Toxaristonmalikshoh, keyin yabg‘uBalx (Hisor tog‘lari va Hindikush oralig‘ida)
Farg‘onaixshidFarg‘ona vodiysi
ChochtudunChirchiq va Ohangaron vodiylari
EloqdehqonChirchiq va Ohangaron vodiylari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sayohatida o‘quvchilarga qadimiy qal’a rejasi berildi. Rejadagi belgilarga qarab ular kirish joyi, asosiy maydon va hunarmandlar qismini topdi. Reja bo‘lmaganda ular adashib qolishardi.

Kim ishlatadi

Me’mor shahar rejasini tuzadi, gid mehmonlarga joyni ko‘rsatadi, restavrator eski binoni qayerda tiklash kerakligini reja bo‘yicha aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab hovlisi yoki ko‘changiz uchun xotirangizdan oddiy reja chizing: uchta joyni belgilab, belgilar izohini yozing.

Namunalar
ZarafshonHozirgi chegaralarSamarqandBuxoroKesh (Shahrisabz)O‘zbekiston
Sug‘d: Samarqand, Buxoro, Kesh vohalari, 11 yirik mulk, hukmdori — ixshid. Poytaxtlardan biri — Samarqand.
Shahar: ko‘handiz (hokim qasri) — shahriston (ichki qism, boylar) — rabot (hunarmand va dehqonlar).
Sinfda faoliyat

«Xarita»: bo‘sh xaritada Sug‘d, Toxariston, Farg‘ona, Choch va Eloqni turli rangda bo‘yang.

Mashq
1
Mahalliy hokimliklar eftallar va turklarga nima majburiyat bajargan?
2
Toxaristonning poytaxti qaysi shahar va qayerda joylashgan?
3
Shahar qanday qismlardan iborat bo‘lgan?
4
Nima uchun istehkomli qasr va qo‘rg‘onlar qurilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →