Etnik jarayonlar va o‘zbek xalqining shakllanishi
Etnik jarayon deganda bir-biriga qarindosh guruhlarning uzoq vaqt davomida aralashib, asta-sekin yagona xalqqa aylanishi tushuniladi. Darslikka ko‘ra, o‘zbek xalqining asosini qadimdan shu yerda yashagan sug‘diylar, baqtriylar, xorazmiylar, farg‘onaliklar, shoshliklar, sak-massagetlar va yarim chorvador qang‘lar tashkil etgan. Keyinchalik kushonlar, xioniylar, kidariylar, eftallar hamda Turk xoqonligi davrida kelgan turkiy qabilalar ham bu jarayonda ishtirok etgan. IX asrdan Movarounnahrda turkiy til muhiti kengaydi, sug‘diylar va boshqa mahalliy xalqlar turkiylasha bordi. Qoraxoniylar davrida hokimiyat turkiy sulolalarga o‘tishi bilan jarayon yakuniy bosqichga yetdi, umumelat tili qaror topdi; kitobga ko‘ra, o‘zbek xalqi IX–XII asrlarda shakllangan. Xalqlarning shakllanishi uzoq va murakkab jarayon bo‘lib, tarixchilar uni turlicha davrlashtiradi. Mintaqada o‘zbeklar bilan birga tojik, qoraqalpoq, qirg‘iz, qozoq, turkman va boshqa xalqlar ham yashagan va ularning tarixi bir-biriga chambarchas bog‘liq.
Darsda o‘quvchi kundalik so‘zlarning ko‘pi vaqt o‘tishi bilan boshqa tillardan kirib kelganini payqadi. U lug‘atdan bir necha so‘zning kelib chiqishini topdi. Til xuddi shunday asta o‘zgarib, boyib boradi.
Tilshunos so‘zlarning kelib chiqishini o‘rganadi, etnograf xalq urf-odatlarini yozib oladi, tarjimon tillar orasida ko‘prik bo‘ladi.
Uyda ishlatiladigan beshta so‘zni tanlab, ularning qayerdan kelganini kattalardan so‘rang yoki lug‘atdan toping va yozib qo‘ying.
«Etnik xarita»: bo‘sh xaritada Sug‘d, Baqtriya, Xorazm, Farg‘ona, Shosh, Yettisuvni turli rangda bo‘yang.