ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Chingizxon bosqini

Darslar 18–19 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
19

Muhammad Xorazmshohning mamlakat mudofaasiga oid tadbirlari va uning oqibati

Darslik: 66–70-betlar
Maqsad1219–1221-yillardagi mo‘g‘ul bosqini, Xorazmshoh mudofaa rejasi va Buxoro, Samarqand, Xo‘jand, Urganch mudofaasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
O‘tror qamali · siege of OtrarTemur Malik · Temur MalikNajmiddin Kubro · Najmuddin Kubramudofaa · defence
Tushuntirish

Harbiy kengashda Jaloliddin va Temur Malik kuchlarni to‘plab dushmanga zarba berishni taklif qildi, biroq Sulton Muhammad qo‘shinni shaharlarga bo‘lib tarqatib, mudofaa taktikasini tanladi; bu mamlakatni xavf ostida qoldirdi. 1219-yil kuzida mo‘g‘ullar O‘trorni qamal qildi (manbalarga ko‘ra besh oy), G‘oyirxon asir olinib qatl etildi. 1220-yil fevralda Buxoro olinib, talandi va yondirildi, mart oyida Samarqand ham egallandi. Xo‘jand hokimi Temur Malik shahar mudofaasini tashkil etib, oxirida Sirdaryo orolida jang qildi va kemalarda Xorazm tomon yo‘l oldi. 1221-yil boshida mo‘g‘ullar Xorazm poytaxti Urganchni qamal qildi; shahar taxminan yetti oy qarshilik ko‘rsatdi, shayx Najmiddin Kubro (1145–1221) ham jangda halok bo‘ldi. Rivoyatga ko‘ra, u mo‘g‘ullarning shaharni tark etish taklifini rad etgan. Urganch taslim bo‘lgach, vayron etildi, hunarmandlar Mo‘g‘ulistonga jo‘natildi. Manbalarda talofatlar soni turlicha va ba’zan oshirib ko‘rsatilgan, shu bois raqamlarga ehtiyotkorlik bilan qaralishi kerak.

Hozirgi chegaralarO‘tror (1219 kuz)Buxoro (1220 fev.)Samarqand (1220 mart)Xo‘jandUrganch (1221)O‘zbekistonTurkmaniston
300020001000010002000eramizdan avvaleramizdan keyin1219 e.

1219 e. → XIII asr e. · II ming yillik

Bizning kunimizdan: 807 yil oldin

Asr = 100 yil. 1-asr: 1–100-yillar. Eramizdan avvalgi yillar kamayib boradi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda yong‘in xavfsizligi mashqi o‘tkazildi. Har bir sinf o‘z chiqish yo‘lini va yig‘ilish joyini bilardi, hamma xotirjam yurdi. Oldindan mashq qilingani uchun bino bir necha daqiqada bo‘shadi.

Kim ishlatadi

Qutqaruvchilar mashqlar o‘tkazadi, maktab xavfsizlik mas’uli chiqish yo‘llarini belgilaydi, o‘qituvchi sinfni tartib bilan olib chiqadi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabingiz yoki uyingizdan chiqish yo‘llarini kattalardan so‘rab bilib oling va ularni oddiy chizmada ko‘rsating. Hech narsani yoqmang va sinab ko‘rmang.

Namunalar
02468517O‘trorXo‘jandUrganchMudofaa muddati, oy
Mudofaa muddati (manbalarga ko‘ra): O‘tror ~5 oy, Xo‘jand ~1 oy, Urganch ~7 oy.
Rivoyat belgisi: Najmiddin Kubroning «Yo Vatan, yo sharofatli o‘lim» so‘zlari an’anaviy rivoyat sifatida keltiriladi.
Sinfda faoliyat

«Mudofaa xaritasi»: O‘tror → Buxoro → Samarqand → Xo‘jand → Urganch tartibida raqamlab, sanalarni yozing.

Mashq
1
Xorazmshoh harbiy kengashda qanday qaror qabul qildi va nima uchun?
2
Buxoro va Samarqand qachon olingan?
3
Temur Malik kim va nima qildi?
4
Nima uchun mo‘g‘ullarga qarshi yagona rejaning yo‘qligi mamlakat uchun xavfli bo‘ldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin: ustaxona tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →