☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Chingizxon bosqini

Darslar 18–19 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
19

Muhammad Xorazmshohning mamlakat mudofaasiga oid tadbirlari va uning oqibati

Darslik: 66–70-betlar
Maqsad1219–1221-yillardagi mo‘g‘ul bosqini, Xorazmshoh mudofaa rejasi va Buxoro, Samarqand, Xo‘jand, Urganch mudofaasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
O‘tror qamali · siege of OtrarTemur Malik · Temur MalikNajmiddin Kubro · Najmuddin Kubramudofaa · defence
Tushuntirish

Harbiy kengashda Jaloliddin va Temur Malik kuchlarni to‘plab dushmanga zarba berishni taklif qildi, biroq Sulton Muhammad qo‘shinni shaharlarga bo‘lib tarqatib, mudofaa taktikasini tanladi; bu mamlakatni xavf ostida qoldirdi. 1219-yil kuzida mo‘g‘ullar O‘trorni qamal qildi (manbalarga ko‘ra besh oy), G‘oyirxon asir olinib qatl etildi. 1220-yil fevralda Buxoro olinib, talandi va yondirildi, mart oyida Samarqand ham egallandi. Xo‘jand hokimi Temur Malik shahar mudofaasini tashkil etib, oxirida Sirdaryo orolida jang qildi va kemalarda Xorazm tomon yo‘l oldi. 1221-yil boshida mo‘g‘ullar Xorazm poytaxti Urganchni qamal qildi; shahar taxminan yetti oy qarshilik ko‘rsatdi, shayx Najmiddin Kubro (1145–1221) ham jangda halok bo‘ldi. Rivoyatga ko‘ra, u mo‘g‘ullarning shaharni tark etish taklifini rad etgan. Urganch taslim bo‘lgach, vayron etildi, hunarmandlar Mo‘g‘ulistonga jo‘natildi. Manbalarda talofatlar soni turlicha va ba’zan oshirib ko‘rsatilgan, shu bois raqamlarga ehtiyotkorlik bilan qaralishi kerak.

Namunalar
Mudofaa muddati (manbalarga ko‘ra): O‘tror ~5 oy, Xo‘jand ~1 oy, Urganch ~7 oy.
Rivoyat belgisi: Najmiddin Kubroning «Yo Vatan, yo sharofatli o‘lim» so‘zlari an’anaviy rivoyat sifatida keltiriladi.
Sinfda faoliyat

«Mudofaa xaritasi»: O‘tror → Buxoro → Samarqand → Xo‘jand → Urganch tartibida raqamlab, sanalarni yozing.

Mashq
1
Xorazmshoh harbiy kengashda qanday qaror qabul qildi va nima uchun?
2
Buxoro va Samarqand qachon olingan?
3
Temur Malik kim va nima qildi?
4
Nima uchun mo‘g‘ullarga qarshi yagona rejaning yo‘qligi mamlakat uchun xavfli bo‘ldi?