Ilk o‘rta asrlar: ijtimoiy o‘zgarishlar va dastlabki davlatlar

Qang‘ davlati zaiflashganda undan birinchi bo‘lib Xorazm ajralib chiqdi va uni mahalliy afrig‘iylar sulolasiga mansub xorazmshohlar boshqardi. Bu sulola IV–X asrlarda hukmronlik qilgan; asoschisi Afrig‘ deb tilga olinadi. Kitobga ko‘ra, 305-yilda Afrig‘ qarorgohini qadimiy Kat shahriga ko‘chirgan va shu yildan boshlab afrig‘iy shohlar kumush tanga zarb etgan. Xorazm Xioniylar, Kidariylar, Eftallar va Turk xoqonligi davrida ham siyosiy mustaqilligini saqlab, Vizantiya va turklar bilan diplomatik aloqa qilgan. Xioniylar IV asrning 70-yillaridan V asrning ikkinchi yarmigacha O‘rta Osiyoda hukmronlik qilgan; ularning davlati Zarafshon vohasidan janubga kengayib, Toxariston va Shimoliy Hindistonning bir qismini ham o‘z ichiga olgan. V asrning 20-yillarida Amudaryo havzasiga Kidar boshchiligidagi kidariylar kirib keldi, ularning poytaxti Balx bo‘ldi. Kidariylar 456-yilda Sosoniylardan yengildi va keyinroq eftallar zarbasidan zaiflashib, Shimoliy Hindistonga chekindi. Bu xalqlarning kelib chiqishi haqida tarixchilar turlicha fikr bildiradi.