ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Ilk o‘rta asrlar: ijtimoiy o‘zgarishlar va dastlabki davlatlar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
2

Ilk o‘rta asrlarda Xorazm, Xioniylar, Kidariylar davlatlari

Darslik: 8–9-betlar
MaqsadXorazmning afrig‘iylar davridagi mustaqilligini hamda xioniylar va kidariylar davlatlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
afrig‘iylar · Afrighids (Khwarazm dynasty)xorazmshoh · Khwarazmshah (ruler of Khwarazm)xioniylar · Chioniteskidariylar · Kidarites
Tushuntirish

Qang‘ davlati zaiflashganda undan birinchi bo‘lib Xorazm ajralib chiqdi va uni mahalliy afrig‘iylar sulolasiga mansub xorazmshohlar boshqardi. Bu sulola IV–X asrlarda hukmronlik qilgan; asoschisi Afrig‘ deb tilga olinadi. Kitobga ko‘ra, 305-yilda Afrig‘ qarorgohini qadimiy Kat shahriga ko‘chirgan va shu yildan boshlab afrig‘iy shohlar kumush tanga zarb etgan. Xorazm Xioniylar, Kidariylar, Eftallar va Turk xoqonligi davrida ham siyosiy mustaqilligini saqlab, Vizantiya va turklar bilan diplomatik aloqa qilgan. Xioniylar IV asrning 70-yillaridan V asrning ikkinchi yarmigacha O‘rta Osiyoda hukmronlik qilgan; ularning davlati Zarafshon vohasidan janubga kengayib, Toxariston va Shimoliy Hindistonning bir qismini ham o‘z ichiga olgan. V asrning 20-yillarida Amudaryo havzasiga Kidar boshchiligidagi kidariylar kirib keldi, ularning poytaxti Balx bo‘ldi. Kidariylar 456-yilda Sosoniylardan yengildi va keyinroq eftallar zarbasidan zaiflashib, Shimoliy Hindistonga chekindi. Bu xalqlarning kelib chiqishi haqida tarixchilar turlicha fikr bildiradi.

ZarafshonHozirgi chegaralarBuxoroSamarqandBalx (kidariylar)Kat (Xorazm)O‘zbekiston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab to‘garagida o‘quvchilar kattalashtiruvchi oyna bilan tangaga qaradi. Unda rasm, raqam va yozuv bor edi. Ular yozuvga qarab, tanga kim tomonidan va qaysi yili chiqarilganini aniqladi.

Kim ishlatadi

Kassir pulning haqiqiyligini tekshiradi, tanga yig‘uvchi ularni tartibga soladi, muzey xodimi eski tangaga qarab uning davrini aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda tanga bo‘lsa, undagi rasm, raqam va yilni yozib oling. Tanga bo‘lmasa, o‘zingizning tangangiz loyihasini chizing: bitta rasm, bitta raqam va bitta so‘z bilan.

Namunalar
Xorazm hukmdorlari «xorazmshoh» unvonini olgan va kumush tanga zarb etgan; tanganing bir yuziga shoh, ikkinchisiga suvoriy surati tushirilgan.
Taqqoslash: xioniylar markazi Zarafshon vohasi, kidariylar poytaxti — Balx.
Sinfda faoliyat

«Jadval»: doskada «davlat — hudud — vaqt» jadvalini chizib, xorazmshohlar, xioniylar va kidariylar ma’lumotini birgalikda to‘ldiring.

Mashq
1
Afrig‘iylar sulolasi qachon hukmronlik qilgan?
2
305-yilda Xorazmda nima o‘zgardi?
3
Xioniylarning davlat markazi qayerda edi va qancha vaqt mavjud bo‘ldi?
4
Nima uchun Xorazm ko‘p kuchli davlatlar davrida ham mustaqil qola olgan, deb o‘ylaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkspeditsiya klubining birinchi chiqishiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →