☰ Mundarija · Ona tili

O‘xshatish-qiyoslash, gumon va inkor yuklamalari

Darslar 66–67 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
67

Gumon va inkor yuklamalari

Darslik: 119–120-betlar
MaqsadGumon va inkor yuklamalarini (-dir; hech, sira, na ... na) bilish.
Yangi so‘zlar
gumon yuklamasi · particle of doubtinkor yuklamasi · particle of negationsira · never, at allhech · not at all
Tushuntirish

Gumon yuklamasi -dir so‘zlovchining aniq bilmasdan, taxmin qilib aytayotganini ko‘rsatadi: Mehmonlar yo‘lga chiqqandir (chiqqan bo‘lsa kerak). Shaklan u ot kesimdagi 3-shaxs qo‘shimchasi -dir bilan bir xil (u o‘quvchidir), ya’ni ular shakldosh; gumon yuklamasi esa urg‘u olmaydi va taxmin ma’nosini beradi. -dir so‘zga qo‘shib yoziladi: kelgandir, bordir. Inkor yuklamalari — hech, sira, na ... na — gapdagi inkorni kuchaytiradi: Bu kitobni sira o‘qimaganman; Hech charchamadim. Hech, sira qatnashgan gapda kesim odatda bo‘lishsiz shaklda bo‘ladi.

Namunalar
Akam hozir kutubxonadadir — taxmin (gumon).
U sira yolg‘on aytmaydi — «sira» inkorni kuchaytiradi, kesim inkor.
Sinfda faoliyat

Taxmin o‘yini: sinfdoshingiz qayerdaligini -dir bilan taxmin qiling (U kutubxonadadir).

Mashq
1
Gumon yuklamasi qaysi?
2
Inkor yuklamalarini sanang.
3
«Kutubxona hozir yopiqdir» gapida -dir nimani bildiradi?
4
Nima uchun sira va hech bilan kesim inkor shaklida bo‘ladi?