ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Yuklama haqida; sof va vazifadosh; so‘roq yuklamalari

Darslar 61–63 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
62

Sof va vazifadosh yuklamalar

Darslik: 111–112-betlar
MaqsadSof va vazifadosh yuklamalarni farqlash; -u (-yu), -da, na ... na ning ikki vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
sof yuklama · pure particlevazifadosh yuklama · functional particlebog‘lovchi vazifasi · function of conjunctionalmashtirmoq · to replace
Tushuntirish

Sof yuklamalar faqat yuklama bo‘lib keladi, boshqa vazifani bajarmaydi: faqat, axir, hatto, nahotki. Vazifadosh yuklamalar esa gapga qarab yuklama ham, bog‘lovchi ham bo‘la oladi: -u (-yu), -da, ham, na ... na. Ularni farqlashning oson yo‘li bor: -u (-yu) yoki -da o‘rniga «va» qo‘yib ko‘ring. Agar ma’no buzilmasa, u bog‘lovchi: Opa-yu singil keldi (= opa va singil). Agar «va» to‘g‘ri kelmasa, u yuklama bo‘lib, ta’kid beradi: Bu yil qor ko‘p yog‘di-yu! Yuklama vazifasidagi -da o‘rniga ko‘pincha «ham» qo‘yish mumkin: Kitobni-da unutdi = Kitobni ham unutdi.

faqataxirhattosof-u (-yu)-dahamvazifadoshYuklama
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf e’lonida «qalam-u chizg‘ich» yozilsa, -u «va» o‘rnida keladi; do‘stlar orasida esa «Ajoyib ish bo‘libdi-da!» deyilganda -da quvonchni bildiradi. Bir kichik qo‘shimcha ba’zan bog‘laydi, ba’zan ohang beradi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar yuklamaning vazifasini ajratadi, muharrirlar imloni tekshiradi, tilshunoslar gapni tahlil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir yuklamani ikki xil vazifada ishlatib, ikkita gap yozing.

Namunalar
Kitob-u daftar sotib oldim — «-u» = va: bog‘lovchi.
Yaxshi qiz-da! — «-da» ta’kid bildiradi: yuklama.
Sinfda faoliyat

«Va» sinovi: gaplardagi -u (-yu), -da o‘rniga «va» ni qo‘yib ko‘ring; mumkin bo‘lsa — bog‘lovchi, bo‘lmasa — yuklama.

Mashq
1
Sof yuklamalarga ikkita misol keltiring.
2
-u (-yu), -da qachon bog‘lovchi vazifasida keladi?
3
«Sen-u men» va «Keldi-ku!» da -u va -ku ni farqlang.
4
Nima uchun -da va na ... na vazifadosh yuklama deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z: sumalak qozoni qayerda?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →