60
Mustahkamlash (bog‘lovchi)
Darslik: 108-bet
MaqsadBog‘lovchi mavzusini mustahkamlash: turlarini, ma’nolarini va imlosini umumlashtirish.
Yangi so‘zlar
teng bog‘lovchi · coordinating conjunctionergashtiruvchi bog‘lovchi · subordinating conjunctionyakka · singletakror · repeated
Tushuntirish
Bog‘lovchilar uyushiq bo‘laklarni va qo‘shma gap tarkibidagi sodda gaplarni bog‘laydi. Vazifasiga ko‘ra teng (biriktiruv: va, hamda; ayiruv: yo, goh ... goh; zidlov: ammo, lekin, biroq, balki; inkor: na ... na) va ergashtiruvchi (sabab: chunki, negaki; aniqlov: ya’ni; shart: agar, agarda, basharti) bo‘ladi. Tuzilishi bo‘yicha sof (va, lekin) va vazifadosh (bilan, ham, -u, -da) hamda yakka va takror turlari bor. Imlo: zidlov, takror ayiruv, sabab va aniqlov bog‘lovchilaridan oldin vergul qo‘yiladi; -u, -yu, -da chiziqcha bilan yoziladi.
Namunalar
Men keldim, lekin u yo‘q edi, chunki ishga ketgan ekan — lekin (zidlov), chunki (sabab).
Yo kuylaymiz, yo raqsga tushamiz, agar ruxsat bo‘lsa — yo ... yo (ayiruv), agar (shart).
Sinfda faoliyat
Bog‘lovchi lotto: kartochkalardagi bog‘lovchilarni turi yozilgan kartochkalarga mos qo‘ying.
Mashq
1
Teng bog‘lovchilarning to‘rt turini sanang.
Biriktiruv, ayiruv, zidlov, inkor.
2
Qaysi bog‘lovchilardan oldin vergul qo‘yiladi?
Zidlov, takror ayiruv, sabab (chunki) va aniqlov (ya’ni) bog‘lovchilaridan oldin.
3
Gapni tahlil qiling: Yomg‘ir yog‘di, biroq biz sayrga chiqdik.
Biroq — teng, zidlov bog‘lovchisi; ikki sodda gapni bog‘lagan; oldida vergul.
4
Nima uchun bog‘lovchilarni bilish yozma nutqda muhim?
Chunki ular fikrlarni bog‘laydi va to‘g‘ri tinish belgilarini qo‘yishga yordam beradi.