52
Ayiruv bog‘lovchilari
Darslik: 94–96-betlar
MaqsadAyiruv bog‘lovchilarini, ularning ma’nosi va tinish belgisini bilish.
Yangi so‘zlar
ayiruv bog‘lovchisi · disjunctive conjunctionyoki · orgoh ... goh · now ... nowtakror · repeated
Tushuntirish
Ayiruv bog‘lovchilari bog‘lanayotgan qismlardan birini ikkinchisidan ajratib turadi. Ular ikki xil ma’no beradi. Birinchisi — tanlov: qismlardan faqat biri amalga oshadi (yo, yoki, yo ... yo): Yo bugun boramiz, yo ertaga. Ikkinchisi — navbatlashish: harakat yoki holatlar galma-gal almashib turadi (goh ... goh, dam ... dam, ba’zan ... ba’zan, bir ... bir): Dam shamol esadi, dam tinchiydi. Takrorlanib keladigan ayiruv bog‘lovchisining ikkinchi qismidan oldin vergul qo‘yiladi. Yakka «yoki» bilan bog‘langan uyushiq bo‘laklar orasiga esa vergul qo‘yilmaydi: qalam yoki ruchka.
Namunalar
Choy yoki kofe ichasizmi? — tanlov; Dam kuladi, dam xafa bo‘ladi — almashinuv.
Goh issiq, goh sovuq — takror ayiruv bog‘lovchisi oldida vergul.
Sinfda faoliyat
«Tanla yoki almashtir»: guruhlar «yo ... yo», «goh ... goh» bilan ikkitadan gap tuzadi, vergulni to‘g‘ri qo‘yadi.
Mashq
1
Ayiruv bog‘lovchilariga misollar keltiring.
Yo, yoki, yo ... yo, goh ... goh, dam ... dam.
2
«Yo uyda qolaman, yo kutubxonaga boraman» da qaysi bog‘lovchi va qanday ma’no?
Yo ... yo — tanlov ma’nosidagi ayiruv bog‘lovchisi.
3
Vergulni qo‘ying: U goh kuladi goh o‘ylanib qoladi.
U goh kuladi, goh o‘ylanib qoladi.
4
Nima uchun takror ayiruv bog‘lovchisidan oldin vergul qo‘yiladi?
Chunki takrorlangan bog‘lovchi bilan boshlanuvchi qismlar bir-biridan ajratib ko‘rsatiladi.