ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Biriktiruv, ayiruv va zidlov bog‘lovchilari

Darslar 51–53 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
52

Ayiruv bog‘lovchilari

Darslik: 94–96-betlar
MaqsadAyiruv bog‘lovchilarini, ularning ma’nosi va tinish belgisini bilish.
Yangi so‘zlar
ayiruv bog‘lovchisi · disjunctive conjunctionyoki · orgoh ... goh · now ... nowtakror · repeated
Tushuntirish

Ayiruv bog‘lovchilari bog‘lanayotgan qismlardan birini ikkinchisidan ajratib turadi. Ular ikki xil ma’no beradi. Birinchisi — tanlov: qismlardan faqat biri amalga oshadi (yo, yoki, yo ... yo): Yo bugun boramiz, yo ertaga. Ikkinchisi — navbatlashish: harakat yoki holatlar galma-gal almashib turadi (goh ... goh, dam ... dam, ba’zan ... ba’zan, bir ... bir): Dam shamol esadi, dam tinchiydi. Takrorlanib keladigan ayiruv bog‘lovchisining ikkinchi qismidan oldin vergul qo‘yiladi. Yakka «yoki» bilan bog‘langan uyushiq bo‘laklar orasiga esa vergul qo‘yilmaydi: qalam yoki ruchka.

yoyokiyo ... yotanlovgoh ... gohdam ... damba’zan ...ba’zanbir ... birnavbatlashishAyiruvbog‘lovchilari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf ertangi dars joyini tanlayapti: yo bog‘da, yo zalda. Tashqarida esa bulutlar dam quyoshni to‘sadi, dam ochadi. Ayiruv bog‘lovchilari tanlov yoki almashinuvni ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Menyu tuzuvchilar tanlov beradi, ob-havo xabarini aytuvchilar o‘zgaruvchan holatni tasvirlaydi, tadbir tashkilotchilari variantlar taklif qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Ertangi kun uchun ikki variantli reja tuzing va uni ayiruv bog‘lovchisi bilan bir gapda yozing.

Namunalar
Choy yoki kofe ichasizmi? — tanlov; Dam kuladi, dam xafa bo‘ladi — almashinuv.
Goh issiq, goh sovuq — takror ayiruv bog‘lovchisi oldida vergul.
Sinfda faoliyat

«Tanla yoki almashtir»: guruhlar «yo ... yo», «goh ... goh» bilan ikkitadan gap tuzadi, vergulni to‘g‘ri qo‘yadi.

Mashq
1
Ayiruv bog‘lovchilariga misollar keltiring.
2
«Yo uyda qolaman, yo kutubxonaga boraman» da qaysi bog‘lovchi va qanday ma’no?
3
Vergulni qo‘ying: U goh kuladi goh o‘ylanib qoladi.
4
Nima uchun takror ayiruv bog‘lovchisidan oldin vergul qo‘yiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkoparkka tashrif rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →