46
Mustahkamlash (ko‘makchi)
Darslik: 84-bet
MaqsadKo‘makchilar mavzusini mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
ko‘makchi · postpositionsof · purevazifadosh · functionalhokim so‘z · head word
Tushuntirish
Ko‘makchilar mustaqil so‘zlarni hokim so‘zga bog‘laydigan yordamchi so‘zlardir. Ular sof (bilan, uchun, kabi, haqida, qadar, tufayli) va vazifadosh (ost, ust, yon; keyin, oldin; bo‘ylab, qarab, ko‘ra) turlarga bo‘linadi. Ma’nosiga ko‘ra sabab, maqsad, yo‘nalish, mavzu, o‘xshatish, chegara kabi turlari bor. Ko‘makchilar bosh, qaratqich, jo‘nalish yoki chiqish kelishigidagi so‘zlarga qo‘shiladi. -dek qo‘shimchasi kabi, singari bilan, jo‘nalish kelishigi tomon bilan ma’nodosh bo‘la oladi. Ko‘makchilardan to‘g‘ri foydalanish nutqni aniq va ravon qiladi.
Namunalar
Dars haqida va do‘stlarim bilan suhbatlashdik — haqida (mavzu), bilan (birgalik) sof ko‘makchilar.
Maktabdan keyin kutubxona yonida uchrashamiz — keyin, yon vazifadosh ko‘makchilar.
Sinfda faoliyat
Ko‘makchi domino: ko‘makchili birikmalar kartochkalarini mos kelishik va ma’no bo‘yicha juftlang.
Mashq
1
Sof va vazifadosh ko‘makchilarning farqi nimada?
Sof ko‘makchi atash ma’nosini butunlay yo‘qotgan; vazifadosh ko‘makchi esa mustaqil so‘zdan (ot, ravish, fe’l) hosil bo‘lgan.
2
«Bahor kabi go‘zal» birikmasini -dek bilan ayting.
Bahordek go‘zal.
3
Gapdagi ko‘makchilarni toping: Dars haqida o‘rtog‘im bilan gaplashdik.
Haqida, bilan.
4
Nima uchun ko‘makchilardan keyin ko‘pincha ma’lum kelishik shakli talab qilinadi?
Chunki har bir ko‘makchi o‘zidan oldingi so‘zni hokim so‘zga ma’lum shaklda bog‘laydi.