O‘rin-payt kelishigi shakli
O‘rin-payt kelishigining qo‘shimchasi -da. Joy nomlariga qo‘shilsa, harakat qayerda bo‘layotganini ko‘rsatadi, qayerda? so‘rog‘iga javob beradi va o‘rin holi bo‘ladi: Hovlida koptok o‘ynadik. Vaqtni bildiruvchi so‘zlarga qo‘shilsa, harakat qachon bo‘lganini ko‘rsatadi, qachon? so‘rog‘iga javob beradi va payt holi bo‘ladi: Kuzda uzum pishadi. Shaxs yoki narsa nomlariga qo‘shilsa, kimda?, nimada? so‘roqlariga javob beradi va to‘ldiruvchi vazifasini bajaradi: Lug‘at Anvarda qoldi. Bu, shu, u olmoshlari bilan -da orasida n paydo bo‘ladi: bunda, shunda, unda.
| Qaysi so‘zga | So‘roq | Vazifa | Misol |
|---|---|---|---|
| joy | qayerda? | o‘rin holi | Hovlida koptok o‘ynadik. |
| vaqt | qachon? | payt holi | Kuzda uzum pishadi. |
| shaxs, narsa | kimda? nimada? | to‘ldiruvchi | Lug‘at Anvarda qoldi. |
qalamda = qalam + da
O‘rin-payt kelishigi: kimda? nimada?
Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik
Jadvalda «Dushanba kuni kutubxonada, chorshanba kuni sport zalida» yozilgan. Joy-payt kelishigi qayerda va qachon bo‘lishini aytib beradi.
Jadval tuzuvchilar, tadbir rejalashtiruvchilar va dispetcherlar joy va vaqtni aniq yozadi.
Bir haftalik uchta rejangizni «qayerda?» va «qachon?» savollariga javob beradigan so‘zlar bilan yozing.
«Qayerda? Qachon?»: ikki guruh navbat bilan -da kelishikli gaplar tuzadi, ikkinchi guruh so‘roq va vazifasini aytadi.