ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Tushum, jo‘nalish va o‘rin-payt kelishigi

Darslar 33–35 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
35

O‘rin-payt kelishigi shakli

Darslik: 65–66-betlar
MaqsadO‘rin-payt kelishigi shaklini va uning vazifalarini bilish.
Yangi so‘zlar
o‘rin-payt kelishigi · locative case-da · locative suffixhokim qism · head partharakat o‘rni · place of action
Tushuntirish

O‘rin-payt kelishigining qo‘shimchasi -da. Joy nomlariga qo‘shilsa, harakat qayerda bo‘layotganini ko‘rsatadi, qayerda? so‘rog‘iga javob beradi va o‘rin holi bo‘ladi: Hovlida koptok o‘ynadik. Vaqtni bildiruvchi so‘zlarga qo‘shilsa, harakat qachon bo‘lganini ko‘rsatadi, qachon? so‘rog‘iga javob beradi va payt holi bo‘ladi: Kuzda uzum pishadi. Shaxs yoki narsa nomlariga qo‘shilsa, kimda?, nimada? so‘roqlariga javob beradi va to‘ldiruvchi vazifasini bajaradi: Lug‘at Anvarda qoldi. Bu, shu, u olmoshlari bilan -da orasida n paydo bo‘ladi: bunda, shunda, unda.

Qaysi so‘zgaSo‘roqVazifaMisol
joyqayerda?o‘rin holiHovlida koptok o‘ynadik.
vaqtqachon?payt holiKuzda uzum pishadi.
shaxs, narsakimda? nimada?to‘ldiruvchiLug‘at Anvarda qoldi.
qalamo‘zak-dakelishikqalamda

qalamda = qalam + da

O‘rin-payt kelishigi: kimda? nimada?

Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Jadvalda «Dushanba kuni kutubxonada, chorshanba kuni sport zalida» yozilgan. Joy-payt kelishigi qayerda va qachon bo‘lishini aytib beradi.

Kim ishlatadi

Jadval tuzuvchilar, tadbir rejalashtiruvchilar va dispetcherlar joy va vaqtni aniq yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir haftalik uchta rejangizni «qayerda?» va «qachon?» savollariga javob beradigan so‘zlar bilan yozing.

Namunalar
Qishda qor yog‘adi — «qishda»: qachon? payt holi. Maktabda o‘qiymiz — «maktabda»: qayerda? o‘rin holi.
Bu kitobda rasmlar ko‘p — «kitobda»: nimada? vazifasi bor.
Sinfda faoliyat

«Qayerda? Qachon?»: ikki guruh navbat bilan -da kelishikli gaplar tuzadi, ikkinchi guruh so‘roq va vazifasini aytadi.

Mashq
1
O‘rin-payt kelishigi qo‘shimchasi nima?
2
«Daryoda cho‘milmang» gapidagi «daryoda» qaysi so‘roqqa javob beradi?
3
«Bahorda» va «bog‘da» so‘zlarining so‘rog‘ini farqlang.
4
Nima uchun «bu+da» emas, «bunda» yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki qush sanog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →