34
Jo‘nalish kelishigi shakli
Darslik: 64-bet
MaqsadJo‘nalish kelishigi shaklini va uning ma’nolarini bilish.
Yangi so‘zlar
jo‘nalish kelishigi · dative caseo‘rin holi · adverbial of placepayt holi · adverbial of time-ga, -ka, -qa · dative suffix variants
Tushuntirish
Jo‘nalish kelishigi qo‘shimchasi -ga (k dan keyin -ka, q dan keyin -qa) bo‘lib, o‘rin-joy otlariga qo‘shilganda qayerga? so‘rog‘iga javob beradi va o‘rin holi bo‘ladi: maktabga bordim. Payt otlariga qo‘shilganda qachon? so‘rog‘iga javob bo‘lib, payt holi vazifasini bajaradi: ertaga, soat beshga. Shaxs va narsa otlariga qo‘shilganda kimga?, nimaga? so‘roqlariga javob beradi va to‘ldiruvchi bo‘ladi: do‘stimga yozdim. Ko‘rsatish olmoshlariga qo‘shilganda n tovushi orttiriladi: bunga, shunga.
Namunalar
Bog‘ga bordik (qayerga? — o‘rin holi); kechqurunga qoldirdik (qachon? — payt holi).
Singlimga kitob berdim (kimga? — to‘ldiruvchi); terakka qushlar qo‘ndi (terak+ka).
Sinfda faoliyat
«Qayerga? Kimga? Qachon?»: o‘qituvchi gapni aytadi, siz jo‘nalish kelishigidagi so‘zning so‘rog‘ini va vazifasini ayting.
Mashq
1
Jo‘nalish kelishigi qo‘shimchasi qanday variantlarga ega?
-ga, -ka, -qa.
2
«Tovuq» va «chiroq» so‘zlariga jo‘nalish kelishigini qo‘shing.
Tovuqqa, chiroqqa.
3
«Ertaga maktabga boramiz» gapidagi kelishikli so‘zlarning vazifasini ayting.
Ertaga — payt holi; maktabga — o‘rin holi.
4
Nima uchun bu + ga = «buga» emas, «bunga»?
Chunki ko‘rsatish olmoshlariga kelishik qo‘shimchasi qo‘shilganda n tovushi orttiriladi.