ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Tushum, jo‘nalish va o‘rin-payt kelishigi

Darslar 33–35 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
34

Jo‘nalish kelishigi shakli

Darslik: 64-bet
MaqsadJo‘nalish kelishigi shaklini va uning ma’nolarini bilish.
Yangi so‘zlar
jo‘nalish kelishigi · dative caseo‘rin holi · adverbial of placepayt holi · adverbial of time-ga, -ka, -qa · dative suffix variants
Tushuntirish

Jo‘nalish kelishigi qo‘shimchasi -ga (k dan keyin -ka, q dan keyin -qa) bo‘lib, o‘rin-joy otlariga qo‘shilganda qayerga? so‘rog‘iga javob beradi va o‘rin holi bo‘ladi: maktabga bordim. Payt otlariga qo‘shilganda qachon? so‘rog‘iga javob bo‘lib, payt holi vazifasini bajaradi: ertaga, soat beshga. Shaxs va narsa otlariga qo‘shilganda kimga?, nimaga? so‘roqlariga javob beradi va to‘ldiruvchi bo‘ladi: do‘stimga yozdim. Ko‘rsatish olmoshlariga qo‘shilganda n tovushi orttiriladi: bunga, shunga.

Qaysi so‘zgaSo‘roqVazifaMisol
joyqayerga?o‘rin holimaktabga bordim
vaqtqachon?payt holisoat beshga
shaxs, narsakimga? nimaga?to‘ldiruvchido‘stimga yozdim
uyo‘zak-gakelishikuyga

uyga = uy + ga

Jo‘nalish kelishigi: kimga? nimaga?

Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf rahbari «Muzeyga boramiz, uyga qaytamiz, qo‘shnimizga salom aytamiz» deb rejani tushuntiradi. Yo‘nalish qo‘shimchasi qayerga yoki kimga qaratilganini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Yo‘l xaritasini tuzuvchilar, kuryerlar va safar tashkilotchilari yo‘nalishni aniq belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ertangi kun uchun «qayerga?» va «kimga?» savollariga javob beradigan to‘rtta gap yozing.

Namunalar
Bog‘ga bordik (qayerga? — o‘rin holi); kechqurunga qoldirdik (qachon? — payt holi).
terako‘zak+kajo‘nalish kelishigi
Singlimga kitob berdim (kimga? — to‘ldiruvchi); terakka qushlar qo‘ndi (terak+ka).
Sinfda faoliyat

«Qayerga? Kimga? Qachon?»: o‘qituvchi gapni aytadi, siz jo‘nalish kelishigidagi so‘zning so‘rog‘ini va vazifasini ayting.

Mashq
1
Jo‘nalish kelishigi qo‘shimchasi qanday variantlarga ega?
2
«Tovuq» va «chiroq» so‘zlariga jo‘nalish kelishigini qo‘shing.
3
«Ertaga maktabga boramiz» gapidagi kelishikli so‘zlarning vazifasini ayting.
4
Nima uchun bu + ga = «buga» emas, «bunga»?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki qush sanog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →