☰ Mundarija · Ona tili

Til va nutq. Fonetika va imlo takrori

Darslar 1–3 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
2

Fonetika bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash

Darslik: 5-bet
MaqsadFonetika bo‘limida o‘rganilgan unli va undosh tovushlar tasnifini eslash.
Yangi so‘zlar
unli tovush · vowelundosh tovush · consonantjarangli · voicedjarangsiz · voiceless
Tushuntirish

Fonetika tilning tovush tomonini o‘rganadi. O‘zbek tilida oltita unli bor: a, o, i, u, e, o‘. Unli tovushlar ovozdan hosil bo‘ladi, havo og‘iz bo‘shlig‘ida to‘siqqa uchramaydi. Undosh tovushlar esa havo yo‘lida to‘siq paydo bo‘lganda hosil bo‘ladi. Hosil bo‘lish o‘rniga ko‘ra undoshlar lab, til oldi, til o‘rta, til orqa, chuqur til orqa va bo‘g‘iz undoshlariga bo‘linadi. Ovoz va shovqinning ishtirokiga ko‘ra jarangli (b, d, g, z, v, j...) va jarangsiz (p, t, k, s, f, sh...) undoshlar farqlanadi.

Namunalar
«Bola» so‘zida b, l — undosh; o, a — unli.
Jarangli-jarangsiz juftlar: b–p, d–t, g–k, z–s, v–f, j–sh.
Sinfda faoliyat

Tovush kartochkalari: unlilar va undoshlarni ikki guruhga ajrating, so‘ng jarangli-jarangsiz juftlarini toping.

Mashq
1
O‘zbek tilida nechta unli tovush bor? Ularni sanang.
2
«Daftar» so‘zidan unlilarni va undoshlarni ajrating.
3
Jarangli b, d, g, z undoshlarining jarangsiz juftini yozing.
4
Nima uchun undoshlarni hosil bo‘lish o‘rniga ko‘ra guruhlarga ajratamiz?