Dengiz bo‘shliqichlilari
Dengiz bo‘shliqichlilariga aktiniyalar, korall poliplar va meduzalar kiradi. Aktiniya yakka o‘troq yashaydigan, gidraga o‘xshash, lekin ancha yirik va rangli (diametri 0,5 m gacha) polipdir; ayrimlari zohid qisqichbaqa bilan simbioz yashaydi – ikkalasiga ham foyda. Korall poliplar koloniya hosil qiladi; ichki bo‘shliqlari tutashgani uchun ovlangan oziq hammaga bo‘linadi, ko‘pchiligining ohak skeleti bor. Poliplar kurtaklanib ko‘payadi, kurtaklari ona tanasidan ajralmaydi, shuning uchun koloniya o‘sadi. Tropik dengizlarning sayoz joylarida koloniyalar korall riflari va orollarini hosil qiladi; riflar minglab baliq va boshqa hayvonlar uchun makon, qirg‘oqlarni to‘lqindan to‘sadi, shuning uchun muhofaza qilinadi. Meduza – soyabonsimon, tiniq tanali erkin suzuvchi yirtqich; soyabonini qisqartirib suvni itaradi (reaktiv harakat). Qutb meduzasi va ildizog‘iz meduza cho‘miluvchilar uchun xavfli bo‘lishi mumkin, aureliya esa odamga zararsiz deb hisoblanadi. Bo‘shliqichlilar eng qadimgi hayvonlardan; ular koloniyali xivchinlilardan kelib chiqqan deb taxmin qilinadi.
| Hayvon | Qanday yashaydi |
|---|---|
| Aktiniya | yakka, yopishgan polip; 0,5 m gacha |
| Korall poliplar | koloniya; ohakli skelet; kurtaklanadi |
| Meduza | erkin suzuvchi yirtqich; soyabonsimon tana; reaktiv harakat |
Marjon riflari tabiiy to‘lqin to‘sig‘i kabi ishlaydi: to‘lqinlar rifga urilib kuchining ko‘p qismini yo‘qotadi, shuning uchun rif ortidagi suv osoyishta bo‘ladi. Baliqchilar tinch suvdan foydalanadi, qirg‘oq esa bo‘ronda kamroq zarar ko‘radi. Rifni marjon polipi koloniyalari yuz yillar davomida quradi.
Dengiz biologi rif holatini kuzatadi, qirg‘oq muhandisi to‘lqinlardan himoya choralarini rejalaydi, sho‘ng‘ish yo‘riqchisi tabiatni asrashni o‘rgatadi.
Lavabo yoki katta laganda ozgina suv bilan qo‘lingiz bilan to‘lqin hosil qiling. Keyin lagan bo‘ylab bir qator mayda tosh yoki kitob qo‘yib, yana to‘lqin yarating: qator ortida suv, rif ortidagidek, tinchroq bo‘ladi.
| Aktiniya | Zohid qisqichbaqa |
|---|---|
| dushmanlardan himoya qiladi | ovqat qoldiqlarini beradi |
Jadval to‘ldiring: aktiniya, korall polip, meduza – yakka/koloniya, o‘troq/erkin, skeleti bor/yo‘q, harakati. Xavfsizlik: dengizda yoki hovuzda meduzaga tegmang, qirg‘oqqa chiqqan o‘lik meduza ham chaqishi mumkin; chaqsa, kattalarga ayting va vrachga murojaat qiling.