Qushlarning mavsumiy hayoti, voha va cho‘l qushlari

Voha va aholi yashaydigan joylarda eng ko‘p chumchuqsimonlar uchraydi: qaldirg‘och, go‘ngqarg‘a, chug‘urchiq, bulbul, chumchuq, chittak, qarg‘a. Ular qushlarning yarmidan ko‘pini tashkil etadi. Erkagi urg‘ochisidan odatda yirik, rangdor yoki chiroyli sayraydi. Qaldirg‘och uzun, uchi ayri dumli, qanotlari ingichka, oyoqlari kalta, tumshug‘i yassi va keng ochiladi; hasharotni havoda tutadi, deyarli kun bo‘yi uchadi, loydan uya quradi, 4–6 tuxum qo‘yadi. U dalada va uyda minglab zararkunanda hasharotni yeb, katta foyda beradi. Chumchuqsimonlarning ko‘pi hamma narsani yeydi: chug‘urchiq hasharotni yeb foyda keltiradi, meva pishganda esa ziyon qiladi. Donxo‘rlar ham bolasini hasharot bilan boqadi. Kaptarsimonlar turkumiga ko‘k kaptar va musicha kiradi. Ko‘k kaptar xonaki kaptar zotlarining ajdodi, qoya, tashlandiq bino chordoqlariga uya quradi, don va urug‘ yeydi; musicha juft yashaydi, yil davomida bir necha marta bola ochadi. Ochiq cho‘l va dashtda yashirinadigan joy yo‘q, shu sabab cho‘l qushlari yerdan oziq izlaydi, yerga uya quradi, oyoqlari va bo‘yni uzun, patlari yer rangida – bu dushmanni uzoqdan payqash va yashirinishga yordam beradi. Tuvaloqlar turkumiga kiruvchi yo‘rg‘a tuvaloq tez yuguradi, o‘simlik, hasharot, kaltakesak va mayda kemiruvchilarni yeydi, yerdagi chuqurchaga tuxum qo‘yadi. U kamayib ketgani uchun O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. Tuyaqushsimonlar (Afrika tuyaqushi, nandu, emu) eng yirik qushlar: uchmaydi, toj suyagi yo‘q, qanotida patlar yelpig‘ich hosil qilmaydi, qalin terili kuchli oyoqlarida tez yuguradi (soatiga taxminan 60–70 km); Afrika tuyaqushining oyog‘ida atigi ikki barmoq bor. Afrika tuyaqushi taxminan 2,5 m bo‘yli va 100 kg dan og‘ir; tuxumi 1,5 kg gacha.