Sudralib yuruvchilar xilma-xilligi: tangachalilar turkumi
Tangachalilar turkumiga kaltakesaklar va ilonlar kiradi; tanasi muguz tangachalar bilan qoplangan. O‘zbekiston cho‘llarida dasht agamasi, «Qizil kitob»ga kiritilgan kulrang echkemar (yirik kaltakesak) va oyoqsiz sariq ilon uchraydi; sariq ilon oyoqsiz kaltakesak bo‘lib, ilon emas. Gekkon eski imoratlarda tunda faol, kunduz yoriqlarda yashirinadi, hasharot va o‘rgimchaklarni yeydi. Ilonlarning oyog‘i yo‘q, ular tanasini to‘lqinsimon egib, qovurg‘alariga tayanib harakatlanadi. Kaltakesakning harakatchan qovoqlari bor, ilonlarda esa shaffof soat oynasi singari parda ko‘zni qoplaydi, shuning uchun ilon ko‘zini yummaydi. Ilon tullaganda teri paypoq singari yaxlit ko‘chadi, kaltakesakniki parcha-parcha. Ilonning jag‘ suyaklari cho‘ziluvchan paylar bilan ulangani sabab u o‘zidan yo‘g‘on o‘ljani butun yutadi. Zaharli ilonning yuqori jag‘ida ikkita zahar tishi va zahar bezlari bor. Qum bo‘g‘ma iloni, suvilon zaharsiz; bo‘g‘ma ilon o‘ljani tanasi bilan o‘rab bo‘g‘adi, tirik tug‘adi. O‘zbekistonning zaharli ilonlari: kapcha ilon (kobra), ko‘lvor ilon, charx ilon va qalqontumshuq. Kapcha ilon xavfda bo‘ynini kengaytiradi, charx ilon esa tangachalarini ishqalab shitirlaydi. Zaharli ilonlar kemiruvchilarni yeb odamga foyda ham keltiradi, zaharidan dori ham tayyorlanadi. Ilon chaqsa, odam tinch yotadi, chaqilgan a’zo qimirlatilmaydi, darhol 103 chaqiriladi – zardobni faqat shifoxona beradi. Jarohatni kesish, so‘rish, qisib bog‘lash yoki spirt quyish mumkin emas.
Plakat: «Ilon uchrasa» – 5 ta qoida yozing: to‘xtang, sekin orqaga chekining, tegmang, kattalarni chaqiring, chaqsa 103. Xavfsizlik: ilonni qidirmang, daladagi tosh va butalar tagiga qo‘l tiqmang, yurganda poyabzal kiying va oldingizga qarang; ilonni o‘ldirmang yoki ushlamang.