Baliqlarning nerv sistemasi va sezgi organlari
Baliqlarning markaziy nerv sistemasi bosh va orqa miyadan iborat; bosh miya beshta bo‘limli: oldingi, oraliq, o‘rta miya, miyacha va uzunchoq miya. Miyacha harakatni, uzunchoq miya nafas, qon aylanish va hazm organlari ishini boshqaradi. Baliq ko‘zi qovoqsiz, boshining ikki yonida joylashgan, yaqinni ko‘radi, shakl va rangni ajratadi. Burun teshiklari hid sezuvchi xaltachalarga ochiladi. Eshitish organi – ichki quloq, suv tovushni yaxshi o‘tkazadi. Ta’m hujayralari og‘izda va tana sirtida, zog‘oraning mo‘ylovlari tuyg‘u organi. Yon chiziq suv oqimi, bosimi va to‘siqni sezadi: ko‘r baliq ham to‘siqdan o‘tib ketadi. Ta’sirga javob – refleks: ta’sir sezgi tolalari orqali miyaga, u yerdan muskullarga boradi. Tug‘ma reflekslar – shartsiz reflekslar (instinktlar); ular nasldan naslga o‘tadi. Hayot davomida hosil bo‘ladigan reflekslar – shartli reflekslar: masalan, chiroq yoqib ovqat berilsa, baliq signalga yig‘iladi; ular nasldan o‘tmaydi va signal oziq bilan mustahkamlanmasa, asta-sekin yo‘qoladi.
| Shartsiz reflekslar | Shartli reflekslar | |
|---|---|---|
| Paydo bo‘lishi | tug‘ma (instinktlar) | hayot davomida hosil bo‘ladi |
| Nasldan o‘tishi | o‘tadi | o‘tmaydi |
| Saqlanishi | – | signal oziq bilan mustahkamlanmasa, yo‘qoladi |
Kichik baliqlar to‘dasi birdaniga bir tomonga burilib, go‘yo bitta jonivordek suzadi. Har bir baliq qo‘shnisining harakatini yon chiziq orqali sezadi va tezda moslashadi. Shunday birgalikda harakat ularni yirtqichdan himoya qiladi.
Baliq biologi to‘da xulqini o‘rganadi, suv osti robot muhandisi sezgir datchiklar yaratadi, baliq ovlash texnologi to‘rlarni baliq xulqiga mos loyihalaydi.
Maktab hovlisi kabi ochiq joyda, yo‘ldan uzoqda, uch do‘st bilan bir qatorda gaplashmay yuring va orangizdagi masofani bir xil tutishga harakat qiling. Qanday qilib bir-biringizga moslashayotganingizni sezing.
Tajriba (uyda, kattalar bilan): akvariumdagi baliqlarga oziq berishdan oldin bir xil signal bering va ularning reaksiyasini 5 kun yozib boring. Xavfsizlik: akvarium elektr asboblari bilan kattalar ishlaydi; qo‘l ho‘l bo‘lganda rozetkaga tegmang; baliqni ortiqcha boqmang.