☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Zoologiya fani. Hayvon organizmi va klassifikatsiya

Darslar 1–2 · 2 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
2

Hayvon organizmining tuzilishi, hayvonlarni klassifikatsiya qilish

Darslik: 7–10-betlar
MaqsadHayvon hujayrasi, to‘qimalari, organlar sistemalari va klassifikatsiya birliklarini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
to‘qima · tissueorganlar sistemasi · organ systemtur · species, the smallest unit of classificationtip · phylum, the largest group in the animal kingdom
Tushuntirish

Hayvon organizmi ham o‘simlik singari hujayralardan tuzilgan: hujayra membranasi, sitoplazma, organoidlar va yadro bor. Hayvon hujayrasida yashil xloroplastlar ham, o‘simliklardagi kabi qattiq hujayra po‘sti ham yo‘q, shuning uchun hayvonlar fotosintez qilolmay, tayyor organik moddalar bilan oziqlanadi. Tuzilishi va vazifasi o‘xshash hujayralar to‘qimani hosil qiladi; to‘rt asosiy to‘qima bor: epiteliy, biriktiruvchi, muskul va nerv to‘qimasi. Bir necha to‘qimadan organ, o‘xshash vazifali organlardan organlar sistemasi (masalan, hazm qilish sistemasi) tashkil topadi. Hayvonlar klassifikatsiyasida eng kichik birlik – tur; bir-biriga yaqin turlardan urug‘, urug‘lardan oila, so‘ng turkum, sinf va eng yirik guruh – tip tuziladi. Tana haroratiga qarab hayvonlar sovuq qonli (harorati muhitga bog‘liq) va issiq qonli (harorati doimiy; qushlar va sutemizuvchilar) bo‘ladi, turning ilmiy nomi esa lotincha ikki so‘zdan iborat.

Namunalar
Ichak devorida epiteliy, biriktiruvchi, muskul va nerv to‘qimalari bor; shu to‘qimalar birgalikda ichak organini, ichak esa og‘iz, qizilo‘ngach, oshqozon bilan birga hazm qilish sistemasini hosil qiladi.
Uy mushugi: tur – uy mushugi, undan yuqorisi urug‘, so‘ng oila, turkum (yirtqichlar), sinf (sutemizuvchilar) va tip (xordalilar). Mushuk issiq qonli, baliq esa sovuq qonli.
Sinfda faoliyat

Doskada klassifikatsiya zinapoyasini chizing: pastdan yuqoriga tur – urug‘ – oila – turkum – sinf – tip. Har bir bosqichga bittadan hayvon misolini yozing. Hayvonlarni qo‘lga olmay, faqat rasm yoki ko‘rgazmali plakatlardan foydalaning.

Mashq
1
Hayvon va o‘simlik hujayrasining bitta o‘xshash va bitta farqli belgisini ayting.
2
To‘rt asosiy to‘qimani sanang va nerv to‘qimasining vazifasini yozing.
3
Quyidagilarni eng kichigidan boshlab tartiblang: sinf, tur, tip, oila.
4
Nega qushlar issiq qonli, kaltakesaklar esa sovuq qonli hisoblanadi?