Atmosfera. Yerning iqlim mintaqalari
Atmosfera — Yerni o‘rab turgan havo qobig‘i; uning tarkibi 78 % azot, 21 % kislorod va 1 % boshqa gazlardan iborat (gaz tarkibini 1774-yilda A. Lavuazye aniqlagan). Qatlamlari: troposfera (qalinligi ekvatorda 17 km, qutblarda 8–9 km), stratosfera (50–55 km gacha, ozon pardasi shu qatlamda), mezosfera (80–85 km gacha), termosfera va ekzosfera. Havo massasining taxminan 80 % i troposferada joylashgan, ob-havo hodisalari ham shu yerda yuz beradi; unda balandlikka ko‘tarilganda havo harorati har 100 m da o‘rtacha 0,6 °C pasayadi. Iqlimga uchta omil ta’sir qiladi: geografik kenglik (Quyosh issiqligi), atmosfera bosimi va havo massalari, yerusti tuzilishi (relyef, okeandan uzoqlik). Havo massalari — ekvatorial (issiq, nam), tropik (issiq, quruq), mo‘tadil (iliq, nam) va qutbiy — arktika va antarktika (sovuq, quruq). Yer yuzida 7 ta asosiy iqlim mintaqasi (ekvatorial, ikkita tropik, ikkita mo‘tadil, ikkita qutbiy) va 6 ta oraliq mintaqa (ikkita subekvatorial, ikkita subtropik, ikkita subqutbiy) bor; oraliq mintaqalarda havo massalari fasllar bo‘yicha almashadi.
Oila dam olish kuni tog‘ yonbag‘riga chiqmoqchi. Prognozda shahar issiq, tog‘da esa ancha salqin ekani yozilgan, shuning uchun hamma yengil kiyim bilan birga kurtka ham oladi. Shu tariqa havo qatlamlari balandlikka qarab o‘zgarishini bilish kundalik tayyorgarlikka yordam beradi.
Uchuvchi parvoz balandligini tanlaydi, sinoptik ob-havoni bashorat qiladi, tog‘ yo‘lboshchisi guruhni mos kiyintiradi.
Ob-havo ilovasida o‘z shahringiz va undan balandroq joydagi aholi punkti prognozini solishtiring, qaysi biri salqin ekanini yozing va u yerga qanday kiyinib borishingizni ayting.
«Havo qatlamlari narvoni»: devorga narvon chizib, har bir pog‘onaga qatlam nomi va balandligini yozing; so‘ng o‘quvchilar xaritada «aeroplan» qaysi qatlamda uchishini topadi.