ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

O‘rta va Sharqiy Yevropa

Darslar 59–60 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
60

Sharqiy Yevropa

Darslik: 62- §, 140–141-betlar
MaqsadSharqiy Yevropa tekisligining o‘rni, tuzilishi, iqlimi, daryolari va tabiat zonalarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Sharqiy Yevropa tekisligi · East European PlainVolga · VolgaKursk magnit anomaliyasi · Kursk Magnetic AnomalyValday qirlari · Valdai Hills
Tushuntirish

Sharqiy Yevropa tekisligi Yevrosiyodagi eng yirik tabiiy o‘lkalardan biri bo‘lib, maydoni taxminan 4 mln km². U Yevropaning sharqida joylashgan va shimolda tundradan janubi-sharqda cho‘lgacha cho‘zilgan. Geologik jihatdan tekislik qadimgi, barqaror Sharqiy Yevropa platformasida joylashgan, uning ustini dengiz va kontinental yotqiziqlari qoplagan. Foydali qazilmalari boy: Krivoy Rog va Kursk magnit anomaliyasida temir rudasi, Donetsk va Pechora havzalarida toshko‘mir, Volga–Ural va Pechora rayonlarida neft, Boltiqbo‘yida yonuvchi slanes. Relyefida balandliklar (Valday, O‘rta Rus), qirlar va pasttekisliklar uchraydi. Iqlimi Atlantikadan keladigan iliq nam va Arktikadan keladigan sovuq havo ta’sirida; g‘arbdan sharqqa va shimoldan janubga kontinentallik ortadi. G‘arbda qish yumshoq (–6…–8 °C), sharqda sovuq (–10…–20 °C); yoz ko‘p joyda salqin (+18…+22 °C), janubi-sharqda issiq (+25…+29 °C); yog‘in g‘arbdan sharqqa 800 dan 600 mm gacha kamayadi, Kaspiybo‘yida eng kami (taxminan 200 mm). Daryolari serob: Pechora, Mezen, Shimoliy Dvina shimolga, Volga, Dnepr, Ural janubga oqadi. Shimoliy-g‘arbda ko‘llar ko‘p. Tabiat zonalari shimoldan janubga almashadi: tundra, o‘rmon-tundra, tayga, aralash o‘rmonlar, keng bargli o‘rmonlar, o‘rmon-dasht, dasht, chalacho‘l va cho‘l.

VolgaDneprPechoraShim. DvinaUralMoskva
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tekis yo‘lda velosiped haydash tog‘ yo‘lidagiga qaraganda ancha oson. Sharqiy Yevropa tekisligidagi daryolar ham tekis joydan sekin va keng oqadi, shuning uchun ular orqali barjalar yuk tashiydi. Qiyalik oqimning tezligini belgilaydi.

Kim ishlatadi

Daryo kemasi kapitani sekin oqimda yuk tashiydi, yo‘l va temir yo‘l quruvchisi tekis yerni afzal ko‘radi, dehqon katta dalalarda ekadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitobni stolga bir oz qiya qilib qo‘ying va ustiga qalam qo‘yib, qiyalikni kamaytirganda va oshirganda uning dumalash tezligi qanday o‘zgarishini kuzating.

Namunalar
0100020003000400035302200VolgaDneprUzunligi, km
Volga (3 530 km) Dneprdan (taxminan 2 200 km) taxminan 1 330 km uzun.
Yog‘in g‘arbda 800 mm, sharqda 600 mm: sharqqa borgan sari 200 mm kamayadi.
Sinfda faoliyat

«Daryo yo‘llari»: xaritada Pechora, Shimoliy Dvina, Volga, Dnepr, Uralni toping va qaysi dengizga quyilishini ayting.

Mashq
1
Sharqiy Yevropa tekisligi qaysi platformada joylashgan?
2
G‘arbda yog‘in 800 mm, sharqda 600 mm. Farq necha mm?
3
Tekislikda qanday tabiat zonalari bor?
4
Nima uchun sharqqa borgan sari yog‘in kamayadi va iqlim kontinentallashadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →