Sharqiy Yevropa
Sharqiy Yevropa tekisligi Yevrosiyodagi eng yirik tabiiy o‘lkalardan biri bo‘lib, maydoni taxminan 4 mln km². U Yevropaning sharqida joylashgan va shimolda tundradan janubi-sharqda cho‘lgacha cho‘zilgan. Geologik jihatdan tekislik qadimgi, barqaror Sharqiy Yevropa platformasida joylashgan, uning ustini dengiz va kontinental yotqiziqlari qoplagan. Foydali qazilmalari boy: Krivoy Rog va Kursk magnit anomaliyasida temir rudasi, Donetsk va Pechora havzalarida toshko‘mir, Volga–Ural va Pechora rayonlarida neft, Boltiqbo‘yida yonuvchi slanes. Relyefida balandliklar (Valday, O‘rta Rus), qirlar va pasttekisliklar uchraydi. Iqlimi Atlantikadan keladigan iliq nam va Arktikadan keladigan sovuq havo ta’sirida; g‘arbdan sharqqa va shimoldan janubga kontinentallik ortadi. G‘arbda qish yumshoq (–6…–8 °C), sharqda sovuq (–10…–20 °C); yoz ko‘p joyda salqin (+18…+22 °C), janubi-sharqda issiq (+25…+29 °C); yog‘in g‘arbdan sharqqa 800 dan 600 mm gacha kamayadi, Kaspiybo‘yida eng kami (taxminan 200 mm). Daryolari serob: Pechora, Mezen, Shimoliy Dvina shimolga, Volga, Dnepr, Ural janubga oqadi. Shimoliy-g‘arbda ko‘llar ko‘p. Tabiat zonalari shimoldan janubga almashadi: tundra, o‘rmon-tundra, tayga, aralash o‘rmonlar, keng bargli o‘rmonlar, o‘rmon-dasht, dasht, chalacho‘l va cho‘l.
Tekis yo‘lda velosiped haydash tog‘ yo‘lidagiga qaraganda ancha oson. Sharqiy Yevropa tekisligidagi daryolar ham tekis joydan sekin va keng oqadi, shuning uchun ular orqali barjalar yuk tashiydi. Qiyalik oqimning tezligini belgilaydi.
Daryo kemasi kapitani sekin oqimda yuk tashiydi, yo‘l va temir yo‘l quruvchisi tekis yerni afzal ko‘radi, dehqon katta dalalarda ekadi.
Kitobni stolga bir oz qiya qilib qo‘ying va ustiga qalam qo‘yib, qiyalikni kamaytirganda va oshirganda uning dumalash tezligi qanday o‘zgarishini kuzating.
«Daryo yo‘llari»: xaritada Pechora, Shimoliy Dvina, Volga, Dnepr, Uralni toping va qaysi dengizga quyilishini ayting.