☰ Mundarija · Geografiya

Yevrosiyo tabiat zonalari

Darslar 53–54 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
54

Issiq iqlim mintaqalaridagi tabiat zonalari

Darslik: 56- §, 128–130-betlar
MaqsadYevrosiyoning issiq mintaqalaridagi tabiat zonalarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
qattiq bargli o‘rmonlar · hard-leaved evergreen forestssavanna · savannamangra · mangroveRub al-Xali · Rub’ al Khali
Tushuntirish

Subtropik mintaqada uchta asosiy zona bor: O‘rta dengiz sohilidagi qattiq bargli doimiy yashil o‘rmonlar va butazorlar (tosh eman, zaytun, mirta; anjir, anor, uzum, sitrus yetishtiriladi); sharqda sernam musson o‘rmonlari (kameliya, kamforali dafna; panda, qoplon, gibbon); ichkarida esa subtropik chalacho‘l va cho‘llar, ular O‘zbekiston cho‘llariga o‘xshash: saksovul, shuvoq, yantoq, jayron, tulki, cho‘l burguti. Tropik mintaqada cho‘llar va savannalar bor: iyul harorati +30 °C dan yuqori, yog‘in juda kam; Arabiston yarimoroliga kiruvchi Rub al-Xali dunyodagi eng katta qumli cho‘llardan biri. Tropik savannalarda baland o‘tlar, akatsiya, palma, sal daraxti o‘sadi. Subekvatorial mintaqada savannalar va fasliy nam o‘rmonlar bor: Hindiston va Hindixitoyda palma, bambuk, akatsiya, Gang deltasida mangra o‘rmonlari; fil, yo‘lbars, qoplon, maymun, timsoh yashaydi. Ekvatorial mintaqada bitta zona — ekvatorial nam o‘rmonlar: Malakka yarimoroli va Katta Zond orollarida, yil bo‘yi nam va issiq; juda ko‘p turdagi o‘simlik, orangutan, karkidon, yovvoyi buqa yashaydi. Kenglik bo‘yicha issiq zonalar ekvatorga yaqinlashgan sari cho‘ldan savannaga, savannadan nam o‘rmonga almashadi. Kamayib borayotgan o‘rmonlar (masalan, Sumatra va Borneoda) hayvonlar uchun xavf tug‘diradi.

Namunalar
Rub al-Xalida yoz +30 °C dan yuqori, tungi harorat esa pasayadi; cho‘lda kunduz-tun harorat farqi katta.
Zaytun, anjir va anor O‘rta dengiz subtropiklarida o‘sadi, chunki yozi issiq va qishi iliq.
Sinfda faoliyat

«Hayvon va zona»: yo‘lbars, panda, orangutan, jayron, fil, tuyaning rasmi yoki nomi bilan kartochkalar tayyorlang va har birini yashash zonasiga qo‘ying.

Mashq
1
Subtropik mintaqada qanday tabiat zonalari shakllangan?
2
Ekvatorial mintaqada nechta tabiat zonasi bor?
3
Gang deltasida qanday o‘rmon o‘sadi?
4
Nima uchun ekvatorial nam o‘rmonlar turlarga juda boy?