☰ Mundarija · Geografiya

Yevrosiyo iqlimi. Sovuq va mo‘tadil mintaqalar

Darslar 49–50 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
50

Sovuq va mo‘tadil iqlim mintaqalari

Darslik: 52- §, 120-bet
MaqsadArktika, subarktika va mo‘tadil iqlim mintaqalarini va ularning iqlim tiplarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
arktika mintaqasi · arctic zonesubarktika mintaqasi · subarctic zonemo‘tadil-kontinental iqlim · temperate-continental climatemusson iqlimi · monsoon climate
Tushuntirish

Sovuq iqlim mintaqalariga arktika va subarktika kiradi. Arktika mintaqasida yil bo‘yi sovuq arktika havosi hukmron: yozda harorat +1…+3 °C, qishda taxminan –40 °C, yillik yog‘in 50–100 mm va qor holida tushadi, quruqlikning katta qismi muz bilan qoplangan. Subarktika mintaqasi Skandinaviyaning shimolidan Bering dengizigacha cho‘zilgan; yozda +4…+14 °C, yog‘in 200–400 mm, sovuq shamollar va bulutli kunlar ko‘p. Mo‘tadil mintaqa Yevrosiyoning eng katta qismini egallaydi, g‘arbda Atlantikadan sharqda Tinch okeangacha cho‘ziladi va to‘rtta iqlim tipiga bo‘linadi: dengiz, mo‘tadil-kontinental, kontinental va musson. G‘arbiy dengiz iqlimida qish yumshoq (yanvar taxminan 0 °C), yoz salqin (+15…+20 °C), yog‘in yil bo‘yi 1 000 mm dan ko‘p. Ichkariga kirgan sari kontinentallik ortadi, yog‘in kamayadi, qish sovuqlashadi. Tinch okean sohilida esa musson iqlimi: yog‘inning ko‘pi (taxminan 90 %) yozda tushadi, qishda quruq va sovuq. Sovuq va mo‘tadil mintaqalar orasidagi asosiy farq yoz harorati va yog‘in rejimidir.

Namunalar
Arktikada yozda +3 °C, qishda –40 °C: farq 3 + 40 = 43 °C.
Musson iqlimida yog‘in yozda, dengiz iqlimida esa yil bo‘yi taqsimlangan.
Sinfda faoliyat

«Iqlim kartalari»: to‘rtta karta tayyorlang (dengiz, mo‘tadil-kontinental, kontinental, musson). Har biriga yoz harorati, qish harorati va yog‘in so‘zlarini yozing.

Mashq
1
Sovuq iqlim mintaqalari qaysilar?
2
Arktika mintaqasida yozda +3 °C, qishda –40 °C. Harorat farqi necha daraja?
3
Mo‘tadil mintaqaning to‘rtta iqlim tipini sanang.
4
Nima uchun Tinch okean sohilida yog‘inning ko‘pi yozda tushadi?