Yevrosiyoning geologik tuzilishi va foydali qazilmalari. Relyefi
Yevrosiyo qadimgi mustahkam platformalardan va ularni birlashtirgan turli yoshdagi burmali o‘lkalardan tuzilgan. U Lavraziya quruqligining bir qismi bo‘lgan; mezozoyda Shimoliy Amerika undan ajralgan. Hozir materikda ikkita faol mintaqa bor: Alp–Himolay tog‘ kamari va Tinch okean «olovli halqasi»; bu yerlarda yosh tog‘lar ko‘tarilmoqda, vulqonlar va kuchli zilzilalar sodir bo‘ladi (Ashxobod 1948, Toshkent 1966, Hind okeanidagi 2004-yilgi zilzila). Foydali qazilmalar juda boy: platformalar va qalqonlarda temir (Kursk, Skandinaviya, Xitoy), oltin, mis, qalay, olmos; cho‘kindi qatlamlarda neft, gaz, ko‘mir. Neft va gaz bo‘yicha Yevrosiyo boshqa materiklardan oldinda. Tog‘lar materik maydonining yarmiga yaqin qismini egallaydi. Eng qadimgi tog‘lar: Ural, Dekan, Qozoq qirlari; yoshargan tog‘lar: Tyanshan, Oltoy; eng yosh va baland tog‘lar: Himolay, Pomir, Alp, Kavkaz, Karpat, Hindukush. Eng baland nuqtasi — Himolaydagi Jomolungma (Everest), 8 848 m; quruqlikdagi eng past joy — O‘lik dengiz qirg‘og‘i: u taxminan –430 m (darslikda –405 m; sath yildan yilga pasayib bormoqda). Harakatdagi eng baland vulqonlardan biri — Kamchatkadagi Klyuchevskaya Sopka (taxminan 4 750 m). Tekisliklar platformalar ustida: Sharqiy Yevropa, G‘arbiy Sibir, Turon, Hind–Gang. Shimolda va baland tog‘larda muzliklar qoldirgan shakllar ko‘p.
Tog‘li vodiyga boradigan yo‘l tog‘ dovonidan o‘tadi. Muhandislar yo‘lni qisqartirish va qishda ham xavfsiz qilish uchun tunnel va ko‘priklar quradi. Buning uchun tog‘ jinslari va yer qimirlashini oldindan o‘rganish kerak.
Tunnel muhandisi tog‘ni teshishni hisoblaydi, geolog jinslarni tekshiradi, haydovchi yo‘l sharoitini bilib safarni rejalaydi.
Relef xaritasida ikki tizma orasidagi o‘tish joyini toping va yo‘l qayerdan o‘tkazilsa qulay bo‘lishini ayting.
«Tog‘lar yoshi»: Ural, Tyanshan va Himolayni yoshi bo‘yicha qadimiydan yosh tomon tartiblab, har birining taxminiy balandligini xaritadan yozing.