Shimoliy Muz okeani
Shimoliy Muz okeani — okeanlarning eng kichigi (maydoni taxminan 14 mln km²), eng sayozi (o‘rtacha chuqurligi taxminan 1 200 m) va eng sovug‘i. U Shimoliy qutb atrofida joylashgan, Yevrosiyo va Shimoliy Amerika bilan o‘ralgan; Tinch okeanga Bering bo‘g‘izi, Atlantikaga esa Grenlandiya va Norvegiya dengizlari orqali bog‘lanadi. Okean tubining katta qismi shelfdan iborat, o‘rtasidan Lomonosov suvosti tizmasi o‘tadi; eng chuqur nuqtasi Grenlandiya va Shpitsbergen orasidagi Fram bo‘g‘izida (taxminan 5 550 m, darslikda 5 527 m). Qadimgi yunon sayyohi Piteyi (er. av. 325-y.) uni birinchi bo‘lib tasvirlagan. XVIII asrda «Buyuk Shimol ekspeditsiyasi» (1733–1743), keyin Nansen, Amundsen va boshqalar uni o‘rgandi. Darslikda Peri (1909-y.) Shimoliy qutbga birinchi yetgan deyiladi; lekin uning da’vosi bahsli, qutb ustidan 1926-yilda Amundsen, Ellsvort va Nobile dirijabl bilan uchib o‘tgan. Iqlimi sovuq: qishda –30…–40 °C, qutb kechasi va kuni 3–6 oy davom etadi. Ko‘p yillik muz qalinligi 3–5 m, lekin global isish tufayli yozda muz maydoni tez qisqarmoqda. Okean oqimlari iliq Atlantika suvini keltiradi. Shelfda neft, gaz, baliq (treska, seld), qutb mintaqasida oq ayiq, morj, tyulen yashaydi. Muzyorar kemalar shimoliy dengiz yo‘lini ochiq tutadi; navigatsiya mavsumi uzayib bormoqda.
Qishda ob-havo xabarida shimoldan sovuq havo kirib kelishi haqida ogohlantiriladi. Muzlagan Arktikada hosil bo‘lgan sovuq va quruq havo tekisliklar bo‘ylab uzoq janubgacha yetib borishi mumkin, O‘zbekiston ham buni sezadi. Shuning uchun oilalar issiqroq kiyinadi, bog‘bonlar nozik o‘simliklarni yopadi, haydovchilar muzli yo‘lda ehtiyot bo‘ladi.
Qutb tadqiqotchisi uzoq tunda ishlaydi, muzyorar kema ekipaji yo‘l ochadi, shimoliy maktab o‘qituvchisi dars jadvalini tuzadi.
Bir hafta har kuni ertalab harorat va shamol yo‘nalishini (ob-havo ilovasi, radio yoki gazetadan) yozib boring va shamol shimoldan esgan kunlarni hamda ular qanchalik sovuq bo‘lganini belgilang.
«Qutbiy sayohat»: globus yoki xaritada Bering bo‘g‘izidan Shimoliy qutb orqali Norvegiya dengizigacha yo‘lni barmoq bilan ko‘rsating va o‘tgan dengizlarni sanang.