ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Shimoliy Amerika aholisi. Shimoliy Muz okeani

Darslar 45–46 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
46

Shimoliy Muz okeani

Darslik: 48- §, 109–112-betlar
MaqsadShimoliy Muz okeanining o‘rni, tubi, iqlimi va xo‘jalikdagi ahamiyatini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Arktika · the ArcticLomonosov tizmasi · Lomonosov Ridgeshelf · continental shelfnavigatsiya · navigation season
Tushuntirish

Shimoliy Muz okeani — okeanlarning eng kichigi (maydoni taxminan 14 mln km²), eng sayozi (o‘rtacha chuqurligi taxminan 1 200 m) va eng sovug‘i. U Shimoliy qutb atrofida joylashgan, Yevrosiyo va Shimoliy Amerika bilan o‘ralgan; Tinch okeanga Bering bo‘g‘izi, Atlantikaga esa Grenlandiya va Norvegiya dengizlari orqali bog‘lanadi. Okean tubining katta qismi shelfdan iborat, o‘rtasidan Lomonosov suvosti tizmasi o‘tadi; eng chuqur nuqtasi Grenlandiya va Shpitsbergen orasidagi Fram bo‘g‘izida (taxminan 5 550 m, darslikda 5 527 m). Qadimgi yunon sayyohi Piteyi (er. av. 325-y.) uni birinchi bo‘lib tasvirlagan. XVIII asrda «Buyuk Shimol ekspeditsiyasi» (1733–1743), keyin Nansen, Amundsen va boshqalar uni o‘rgandi. Darslikda Peri (1909-y.) Shimoliy qutbga birinchi yetgan deyiladi; lekin uning da’vosi bahsli, qutb ustidan 1926-yilda Amundsen, Ellsvort va Nobile dirijabl bilan uchib o‘tgan. Iqlimi sovuq: qishda –30…–40 °C, qutb kechasi va kuni 3–6 oy davom etadi. Ko‘p yillik muz qalinligi 3–5 m, lekin global isish tufayli yozda muz maydoni tez qisqarmoqda. Okean oqimlari iliq Atlantika suvini keltiradi. Shelfda neft, gaz, baliq (treska, seld), qutb mintaqasida oq ayiq, morj, tyulen yashaydi. Muzyorar kemalar shimoliy dengiz yo‘lini ochiq tutadi; navigatsiya mavsumi uzayib bormoqda.

Shimoliy dengiz yo‘liFram bo‘g‘oziBering bo‘g‘ozi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qishda ob-havo xabarida shimoldan sovuq havo kirib kelishi haqida ogohlantiriladi. Muzlagan Arktikada hosil bo‘lgan sovuq va quruq havo tekisliklar bo‘ylab uzoq janubgacha yetib borishi mumkin, O‘zbekiston ham buni sezadi. Shuning uchun oilalar issiqroq kiyinadi, bog‘bonlar nozik o‘simliklarni yopadi, haydovchilar muzli yo‘lda ehtiyot bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Qutb tadqiqotchisi uzoq tunda ishlaydi, muzyorar kema ekipaji yo‘l ochadi, shimoliy maktab o‘qituvchisi dars jadvalini tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir hafta har kuni ertalab harorat va shamol yo‘nalishini (ob-havo ilovasi, radio yoki gazetadan) yozib boring va shamol shimoldan esgan kunlarni hamda ular qanchalik sovuq bo‘lganini belgilang.

Namunalar
05010015020014165Shimoliy MuzTinch okeanMaydoni, mln km²
Okean 14 mln km², Tinch okean taxminan 165 mln km²: Tinch okean taxminan 12 baravar katta (165 ÷ 14 ≈ 11,8).
Qutb kechasi 3–6 oy davom etadi, ya’ni yarim yilgacha; qutb yilining katta qismi qorong‘i yoki yorug‘.
Sinfda faoliyat

«Qutbiy sayohat»: globus yoki xaritada Bering bo‘g‘izidan Shimoliy qutb orqali Norvegiya dengizigacha yo‘lni barmoq bilan ko‘rsating va o‘tgan dengizlarni sanang.

Mashq
1
Shimoliy Muz okeanining Tinch okean bilan chegarasi qaysi bo‘g‘izda?
2
Okean maydoni taxminan 14 mln km². Uni 3 ga ko‘paytiring: mln km² da qancha?
3
Okeanning eng muhim xo‘jalik ahamiyatini ayting.
4
Nima uchun Shimoliy Muz okeani Antarktidadagidan iliqroq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBayram sovg‘asi: so‘rovnomaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →