ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Shimoliy Amerika: tabiat zonalari va o‘lkalari

Darslar 43–44 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
44

Shimoliy Amerikaning tabiiy geografik o‘lkalari

Darslik: 46- §, 106–107-betlar
MaqsadShimoliy Amerikaning tabiiy geografik o‘lkalarini aytish; Alyaska va Kanada Kordilyerasi hamda Katta Havzani tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Alyaska · AlaskaKatta Havza · the Great BasinKolorado platosi · Colorado PlateauAjal vodiysi · Death Valley
Tushuntirish

Shimoliy Amerika tabiati ikki yirik o‘lkaga bo‘linadi: sharqda tekisliklar o‘lkasi, g‘arbda Kordilyera tog‘li o‘lkasi. Ular o‘z navbatida kichik tabiiy geografik oblastlarga ajraladi. Alyaska va Kanada Kordilyerasi bir necha parallel tizmadan iborat, ularni chuqur vodiylar ajratadi; materikning eng baland cho‘qqisi Denali (6 190 m) shu yerda. Alyaska yarimoroli va Aleut orollarida zilzilalar bo‘ladi va ko‘p vulqon bor. G‘arbiy yonbag‘irda okeandan nam havo kelgani uchun yog‘in ko‘p va qalin igna bargli o‘rmonlar o‘sadi, ichki platolarda esa tog‘ tundrasi bor. Bu tog‘larda oltin, kumush, rangli metallar, neft va toshko‘mir qazib olinadi. Kordilyeraning ichida Katta Havza va Kolorado platosi joylashgan: bu yerda past tizmalar, so‘ngan vulqon konuslari va chuqur botiqlar uchraydi, cho‘l va chalacho‘llar xos, o‘simlik shuvoq va butalardan iborat. Havzadagi Ajal vodiysi (–86 m) materikning eng past nuqtasi, eng issiq va eng quruq joylaridan biri. Katta Havzada suv okeanga chiqmaydi, Katta Sho‘r ko‘l esa sho‘r va maydoni iqlimga qarab o‘zgaradi; Kolorado platosida daryo Katta Kanyonni kesgan.

O‘lim vodiysiKatta Tuz ko‘liGrand-KanyonKatta Havza
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bahorda oila tekislikdan tog‘ tomonga yo‘l oladi va yonbag‘irlar pastdagi quruq yerdan ko‘ra yashilroq va namroq ekanini ko‘radi. Tog‘ga duch kelgan nam havo ko‘tarilib sovuydi va shamolga qaragan yonbag‘irlarga yomg‘ir yog‘adi. Shuning uchun oila yashil yaylovlarni kutib, sayr uchun tog‘ vodiysini tanlaydi.

Kim ishlatadi

Sayohat agenti mavsum va tomonni tanlaydi, gidrolog yog‘in taqsimotini o‘rganadi, bog‘bon sug‘orishni mahalliy yog‘inga moslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Atlasdagi yog‘in xaritasida bitta tog‘ tizmasini toping va uning ikki tomonidagi ranglarni solishtirib, qaysi tomon namroq ekanini ayting.

Namunalar
−50005001000150020002500−862037O‘lim vodiysiMitchellBalandlik, m
Ajal vodiysi –86 m, Mitchell tog‘i +2 037 m: balandlik farqi 2 037 + 86 = 2 123 m.
G‘arbiy sohilda yog‘in ko‘p (o‘rmon), ichki Katta Havzada kam (cho‘l): tog‘lar nam havoni to‘sadi.
Sinfda faoliyat

«Ikki o‘lka»: ikki xonali jadval chizing — «tekislik (sharq)» va «Kordilyera (g‘arb)»; har biriga relyef, iqlim va o‘simlik haqida bittadan so‘z yozing.

Mashq
1
Shimoliy Amerika qaysi ikki yirik o‘lkaga bo‘linadi?
2
Ajal vodiysi –86 m, Mitchell tog‘i 2 037 m. Farq necha metr?
3
Ajal vodiysining qanday xususiyati bor?
4
Nima uchun Katta Havzada cho‘llar bor, Alyaskaning g‘arbiy sohilida esa o‘rmon?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQog‘oz parchalari va elektrHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →