ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Shimoliy Amerika: o‘rni, relyefi, iqlimi va suvlari

Darslar 41–42 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
42

Shimoliy Amerika iqlimi va ichki suvlari

Darslik: 44- §, 101–103-betlar
MaqsadShimoliy Amerika iqlimi va ichki suvlarini tavsiflash; Buyuk ko‘llar va Missisipini tanishtirish.
Yangi so‘zlar
Missisipi · the MississippiBuyuk ko‘llar · Great LakesNiagara sharsharasi · Niagara FallsKatta Havza · the Great Basin
Tushuntirish

Shimoliy Amerika shimoldan janubga uzoq cho‘zilgani uchun iqlimi xilma-xil. Unda oltita iqlim mintaqasi bor: arktika, subarktika, mo‘tadil, subtropik, tropik va subekvatorial. Shimolda arktika havosi hukmron, harorat deyarli yil bo‘yi sovuq; mo‘tadil mintaqa kengligi tufayli juda turli: okean tomonida dengiz, ichkarida kontinental iqlim. Kordilyera tog‘lari g‘arbdan kelgan nam havoni to‘sib, tekisliklarni quruqroq qiladi. Shimoldan sovuq arktika havosi ochiq tekisliklar bo‘ylab janubga erkin kiradi. Yirik daryolar Atlantika, Tinch va Shimoliy Muz okeani havzalariga quyiladi; Katta Havzaning suvlari okeanga chiqmaydi (berk havza). Eng yirik daryo tizimi — Missisipi: unga Missuri irmog‘i quyiladi, Missuri o‘zi Missisipidan uzunroq; ularning birgalikdagi uzunligi 6 000 km dan oshadi. Buyuk ko‘llar — Yuqori, Michigan, Guron, Eri va Ontario — muzlik hosil qilgan chuqurliklarda joylashgan; Yuqori ko‘l dunyodagi eng katta chuchuk suv ko‘llaridan biri (taxminan 82 000 km²). Eri va Ontario orasida Niagara sharsharasi (balandligi taxminan 50 m) bor, unda GES qurilgan. Kolorado daryosi Katta Kanyonni, Shimoliy Muz okeaniga quyiladigan Makkenzi daryosi esa shimoliy ko‘llarni (Katta Ayiq, Katta Qul) bog‘laydi. Grenlandiya va Alyaska muzliklari katta muz zaxirasini saqlaydi.

MissisipiMissuriMekenziKoloradoYuqoriMichigan
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kechki ob-havo xaritasida sovuq havo shimoldan, iliq havo janubdan kelayotgani chiziqlar bilan ko‘rsatiladi. Tekislikda uni to‘sadigan tog‘ bo‘lmasa, havo massalari erkin siljiydi va ob-havo tez almashadi. Katta ko‘llar yaqin joyda esa havoni biroz yumshatadi.

Kim ishlatadi

Sinoptik havo massalari harakatini kuzatadi, fermer sovuq tushishidan oldin ekinni himoya qiladi, kema ekipaji ko‘ldagi shamolni hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bu kecha televizor, telefon yoki gazetadagi ob-havo xaritasiga qarang, issiq va sovuq havo qaysi tomonga siljishini ayting va ertangi ob-havoni taxmin qiling.

Namunalar
Mackenzie Shimoliy Muz okeaniga, Kolorado Tinch okean (Kaliforniya qo‘ltig‘i) tomon, Missisipi Meksika qo‘ltig‘iga (Atlantika havzasi) quyiladi.
YuqoriMichiganGyuronEriOntarioNiagara
Beshta Buyuk ko‘lning nomi: Yuqori, Michigan, Guron, Eri, Ontario.
Sinfda faoliyat

«Daryo va ko‘l sayohati»: yozuvsiz xaritada Buyuk ko‘llar, Missisipi, Missuri, Kolorado va Makkenziga nom bering va qaysi okean havzasiga mansubligini yozing.

Mashq
1
Shimoliy Amerikada nechta iqlim mintaqasi bor? Sanab bering.
2
Buyuk ko‘llar beshta. Ularning to‘rttasi AQSH va Kanada chegarasida, Michigan faqat AQSHda. Nechtasi chegarada?
3
Missisipi qaysi okean havzasiga mansub va qayerga quyiladi?
4
Nima uchun Kordilyera sharqidagi Buyuk tekisliklar quruqroq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka uchun qaysi rang?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →