Janubiy Amerikaning iqlimi va ichki suvlari
Janubiy Amerika iqlimiga Quyosh radiatsiyasi, relyef, havo massalari va okean oqimlari ta’sir qiladi. Materikda oltita iqlim mintaqasi bor; shimoldan janubga: subekvatorial, ekvatorial, subekvatorial, tropik, subtropik va mo‘tadil; tog‘larda esa balandlik mintaqalari. Ekvatorial mintaqa juda nam: yiliga 3 500 mm dan ortiq yog‘in, harorat yil bo‘yi +24…+25 °C. Subekvatorial mintaqada yoz nam, qish quruq. Braziliya yassi tog‘ligining sharqiga passatlar 1 500–2 000 mm yog‘in keltiradi, And yaqiniga esa faqat 250–500 mm. Tinch okean sohilida sovuq Peru oqimi yog‘in keltirmaydi: shu tufayli dunyodagi eng quruq cho‘llardan biri — Atakama paydo bo‘lgan, o‘simlik namlikni tuman va shudringdan oladi. Janubda Tinch okean sohilida yil bo‘yi ko‘p yog‘in (2 000–3 000 mm), sharqda esa quruq mo‘tadil-kontinental iqlim. Janubiy Amerika eng sersuv materik. Amazonka — dunyoda havzasi (taxminan 7 mln km²) va suv miqdori bo‘yicha eng katta daryo, uzunligi taxminan 6 400–7 000 km (o‘lchash usuliga qarab), 500 dan ortiq irmog‘i bor; okean qalqishi tufayli quyi oqimda suv yuqoriga ham oqadi (pororoka). Parana daryosining irmog‘ida eni taxminan 2 700 m bo‘lgan Iguasu sharsharasi, Orinoko havzasidagi Churun daryosida dunyodagi eng baland Anxel sharsharasi (979 m) joylashgan. Eng yirik ko‘l — Marakaybo; And tog‘laridagi Titikaka (3 812 m) dunyodagi eng baland yirik chuchuk ko‘llardan biri.
Ko‘p mamlakatlarda uylarga beriladigan elektr toki qisman to‘g‘onlardan tushadigan suv yordamida ishlab chiqariladi. Suv qancha baland joydan tushsa, uning kuchi shuncha katta bo‘ladi. Shu tufayli katta sharsharalar va tog‘ daryolari energiya manbai sifatida qiziqish uyg‘otadi.
Gidroenergetik muhandis suv bilan ishlaydigan stansiyani boshqaradi, sayyohlik yo‘lboshchisi sharsharalarni ko‘rsatadi, daryo qayiqchisi daryoning oqimini biladi.
Hovlida yoki vannada kichik stakandagi sovuq suvni bir marta past, bir marta bir oz balandroqdan idishga quying va qaysi birida chayqalish kuchliroq ekanini kuzating.
«Sharsharalar jadvali»: Viktoriya, Iguasu va Anxel sharsharalari uchun joylashgan daryo, mamlakat va o‘lchamlari jadvalini to‘ldiring.