ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Avstraliya aholisi. Takrorlash

Darslar 29–30 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
30

Takrorlash

Darslik: 32- §, 74-bet
MaqsadGeografik qobiq, Dunyo okeani, Afrika va Avstraliya bo‘yicha o‘rganilganlarni takrorlash va solishtirish.
Yangi so‘zlar
endemik tur · endemic speciesGondvana · Gondwanamaterik-orol · island-continentmasshtab · scale
Tushuntirish

Takrorlash darsida avval o‘rganilgan mavzularni bog‘lab ko‘ramiz. Geografik qobiq — litosferaning ustki qismi, gidrosfera, troposfera va biosferadan iborat bo‘lib, qalinligi taxminan 30–35 km; uning qonuniyatlari bir butunlik, aylanish, ritmiklik va zonallikdir. Dunyo okeani 361 mln km² maydonni egallaydi va to‘rt (ba’zan besh) okeanga bo‘linadi. Afrika (taxminan 30 mln km²) va Avstraliya (taxminan 7,7 mln km²) ikkalasi ham qadimgi Gondvananing bo‘laklari, tropiklar orasida, qadimgi platformada joylashgan, ikkalasida ham savanna va cho‘llar bor. Farqlari: Afrikani ekvator kesib o‘tadi, u eng issiq materik, uning faol yer yorig‘i, baland vulqonlari va Nil kabi uzun daryolari bor; Avstraliya butunlay janubiy yarimsharda, eng kichik, juda quruq, daryolari oz, vulqonlari yo‘q. Afrikada yirik sutemizuvchilar (fil, sher, zebra) yashasa, Avstraliyada ko‘p endemik hayvonlar xaltali (kenguru, koala) yoki tuxum qo‘yuvchi sutemizuvchilar (o‘rdakburun, yexidna). Endemik — faqat o‘sha joyda uchraydigan tur. Takrorlashda atlas va yozuvsiz xaritalar bilan ishlash muhim: chekka nuqtalar orasidagi masofani masshtab bo‘yicha hisoblash kerak.

BelgiAfrikaAvstraliya
Maydoni≈ 30 mln km²≈ 7,7 mln km²
Ekvatorkesib o‘tadibutunlay Janubiy yarimsharda
Iqlimeng issiq materikjuda quruq
Eng baland nuqtaKilimanjaro 5895 mKosciuszko 2228 m
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘stlar ikkita velosiped orasidan tanlaganda ularni narxi, vazni va tezlik bo‘yicha taqqoslashadi. Geografiyada ham ikkita materikni bir xil belgilar — o‘lcham, iqlim, hayvonlar — bo‘yicha taqqoslash eng oson usul. Bu dars bitta faktni emas, taqqoslab fikr yuritish ko‘nikmasini mashq qildiradi.

Kim ishlatadi

Turizm rejalashtiruvchisi ikki yo‘nalishni taqqoslaydi, jurnalist ikki voqeani solishtirib yozadi, olim ikki hududni o‘lchamlar bo‘yicha o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz bilgan ikki shaharni tanlang va ularni uch belgi (masofa, ob-havo, nima yetishtirilishi) bo‘yicha kichik jadvalga yozib solishtiring.

Namunalar
Afrika va Avstraliyada savanna va cho‘llar bor, lekin savannada Afrikada fil va zebra, Avstraliyada kenguru va emu yashaydi.
020004000600058952228Kilimanjaro (Afrika)Kosciuszko (Avstraliya)Balandlik, m
Afrikaning eng baland nuqtasi Kilimanjaro (5 895 m), Avstraliyaniki Kossyushko (2 228 m): Afrikaning tog‘lari ancha baland, chunki yer yorig‘i va vulqonlar bor.
Sinfda faoliyat

«Takrorlash estafetasi»: ikki jamoa navbat bilan xaritada ko‘rsatilgan obyektni (okean, tog‘, daryo, ko‘l) nomlaydi; har to‘g‘ri javob uchun 1 ball.

Mashq
1
Avstraliyaning g‘arbdan sharqqa uzunligi taxminan 4 000 km. 1 : 40 000 000 masshtabli xaritada bu necha sm?
2
Afrikaning maydoni taxminan 30 300 ming km², Avstraliyaniki 7 692 ming km². Afrika necha ming km² katta?
3
Afrika va Avstraliyaning bitta o‘xshash va bitta farqli jihatini ayting.
4
Nima uchun Avstraliyada ko‘p endemik hayvon turlari bor?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →