Takrorlash
Takrorlash darsida avval o‘rganilgan mavzularni bog‘lab ko‘ramiz. Geografik qobiq — litosferaning ustki qismi, gidrosfera, troposfera va biosferadan iborat bo‘lib, qalinligi taxminan 30–35 km; uning qonuniyatlari bir butunlik, aylanish, ritmiklik va zonallikdir. Dunyo okeani 361 mln km² maydonni egallaydi va to‘rt (ba’zan besh) okeanga bo‘linadi. Afrika (taxminan 30 mln km²) va Avstraliya (taxminan 7,7 mln km²) ikkalasi ham qadimgi Gondvananing bo‘laklari, tropiklar orasida, qadimgi platformada joylashgan, ikkalasida ham savanna va cho‘llar bor. Farqlari: Afrikani ekvator kesib o‘tadi, u eng issiq materik, uning faol yer yorig‘i, baland vulqonlari va Nil kabi uzun daryolari bor; Avstraliya butunlay janubiy yarimsharda, eng kichik, juda quruq, daryolari oz, vulqonlari yo‘q. Afrikada yirik sutemizuvchilar (fil, sher, zebra) yashasa, Avstraliyada ko‘p endemik hayvonlar xaltali (kenguru, koala) yoki tuxum qo‘yuvchi sutemizuvchilar (o‘rdakburun, yexidna). Endemik — faqat o‘sha joyda uchraydigan tur. Takrorlashda atlas va yozuvsiz xaritalar bilan ishlash muhim: chekka nuqtalar orasidagi masofani masshtab bo‘yicha hisoblash kerak.
| Belgi | Afrika | Avstraliya |
|---|---|---|
| Maydoni | ≈ 30 mln km² | ≈ 7,7 mln km² |
| Ekvator | kesib o‘tadi | butunlay Janubiy yarimsharda |
| Iqlim | eng issiq materik | juda quruq |
| Eng baland nuqta | Kilimanjaro 5895 m | Kosciuszko 2228 m |
Do‘stlar ikkita velosiped orasidan tanlaganda ularni narxi, vazni va tezlik bo‘yicha taqqoslashadi. Geografiyada ham ikkita materikni bir xil belgilar — o‘lcham, iqlim, hayvonlar — bo‘yicha taqqoslash eng oson usul. Bu dars bitta faktni emas, taqqoslab fikr yuritish ko‘nikmasini mashq qildiradi.
Turizm rejalashtiruvchisi ikki yo‘nalishni taqqoslaydi, jurnalist ikki voqeani solishtirib yozadi, olim ikki hududni o‘lchamlar bo‘yicha o‘rganadi.
O‘zingiz bilgan ikki shaharni tanlang va ularni uch belgi (masofa, ob-havo, nima yetishtirilishi) bo‘yicha kichik jadvalga yozib solishtiring.
«Takrorlash estafetasi»: ikki jamoa navbat bilan xaritada ko‘rsatilgan obyektni (okean, tog‘, daryo, ko‘l) nomlaydi; har to‘g‘ri javob uchun 1 ball.