Miya va asab tizimi
Bosh miya — tanamizning eng nozik va murakkab tuzilgan qismi; u ikki yarimsharga bo‘lingan va bosh chanog‘i ichida joylashgan. Uning bir qismi ko‘rishga, boshqasi eshitishga, yana biri xotiraga javob beradi. Miya yordamida biz o‘qiymiz, o‘ylaymiz, eslaymiz, sanaymiz. Orqa miya umurtqa ichida joylashgan va miyadan buyruqlarni tanaga yetkazadi. Bosh miya, orqa miya va ularga ulangan nervlar bir butun — asab tizimidir. Sezgi a’zolari signalni nervlar orqali miyaga yuboradi, miya uni qayta ishlab qaror qabul qiladi va mushaklarga buyruq beradi. Masalan, qo‘lingiz issiq choynakka tegsa, miya buyrug‘i bilan qo‘lingizni zudlik bilan tortib olasiz. Miya ba’zan aldanadi: ko‘z yassi suratlar yuboradi, miya esa ularni birlashtirib, tasvirni o‘zi to‘ldiradi; shuning uchun optik illyuziyalar paydo bo‘ladi. Miyani asrash uchun 9–11 soat uxlash, to‘g‘ri ovqatlanish, suv ichish, jismoniy mashq, kitob o‘qish va boshqotirmalar foydali.
«Miya mashqi»: odatdagi ishni boshqa qo‘l bilan bajaring (masalan, chiziq yoki rasm chizing) va nima o‘zgarganini sinfda aytib bering. Xotira o‘yini: 10 ta so‘zni o‘qing va bir daqiqadan keyin yozing.