☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Hayvonlarni himoya qilish; hayvonlar bo‘yicha takrorlash

Darslar 16–17 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
17

O‘zingizni tekshirib ko‘ring: hayvonlar

Darslik: 1-qism, 72–75-betlar
MaqsadHayvonlar bo‘limini takrorlash: hayvon guruhlari, yashash muhitlari, oziq zanjiri, evolyutsiya va muhofaza.
Yangi so‘zlar
sudralib yuruvchi · reptilesuvda ham quruqlikda yashovchi · amphibiancho‘l · desert
Tushuntirish

Takrorlash vaqti. Hayvonlar umurtqali (sutemizuvchilar, qushlar, sudralib yuruvchilar, suvda ham quruqlikda yashovchilar, baliqlar) va umurtqasizlarga bo‘linadi. Ular uch muhitda yashaydi: quruqlik-havo, suv va tuproq. Har bir hayvon muhitiga moslashgan: baliq jabra bilan nafas oladi, cho‘l hayvonlari esa suvni tejaydi va issiqdan yashirinadi. Oziq zanjiri doim o‘simlikdan boshlanadi. Dinozavrlar sudralib yuruvchilar edi, bugungi qushlar esa ularning avlodlaridir. Inson hayvonlarga zarar ham, foyda ham yetkazadi, noyob turlarni esa Qizil kitob va qo‘riqxonalar himoya qiladi. Dinozavrlarning ba’zi nomlari ularning ko‘rinishini ifodalaydi: tiranozavr — «zolim kaltakesaklar qiroli», tritseratops — «uch shoxli yuz», braxiozavr — «qo‘lli kaltakesak» degan ma’noni bildiradi.

Namunalar
Cho‘lda yashamaydigan hayvonlar: qurbaqa va dengiz yulduzi; cho‘lda yashaydiganlar: tuya, kaltakesak, jayron.
Qizil kitobga kirmagan hayvon — oddiy chumchuq; irbis va xongul esa kiritilgan.
Sinfda faoliyat

«Hayvonlar viktorinasi»: jamoalarga bo‘linib, sinf doskasida 10 ta savolga javob bering: guruh, muhit, oziq zanjiri, Qizil kitob. Eng ko‘p to‘g‘ri javobga ega jamoa g‘olib.

Mashq
1
Quyidagilarni guruhlarga ajrating: ilon, burgut, delfin, qurbaqa, sazan.
2
Qaysi hayvon cho‘lda yashamaydi: tuya, jayron, kaltakesak yoki qurbaqa?
3
Quyon, burgut, o‘t, ilon bilan oziq zanjirini tuzing.
4
Dinozavrlar nega yo‘q bo‘lib ketgan, deb hisoblanadi?