☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Qurilish materiallari; oqilona foydalanish; takrorlash

Darslar 48–50 · 3 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
50

O‘zingizni tekshiring: yerdagi boyliklar

Darslik: 2-qism, 74–75-betlar
Maqsad«Yerdagi boyliklar» bo‘limini takrorlash: tuproq, foydali qazilmalar, yoqilg‘i, metallar, qurilish materiallari va ularni tejash.
Yangi so‘zlar
tuproq · soilruda · oreqotishma · alloyqayta ishlash · recycling
Tushuntirish

Takrorlaymiz. Tuproq — qum, loy, chirindi, tuz, suv va havodan iborat unumdor qatlam. Foydali qazilmalar uch guruh: yonuvchi (ko‘mir, neft, gaz), rudali (metallar beradi), norudali (qum, tuz, marmar, gil). Karerda ochiq usulda, shaxtada yer ostida qaziladi. Metallar qora (temir, po‘lat) va rangli (mis, alyuminiy, oltin) bo‘ladi; qotishma — aralashtirilgan metall. Yoqilg‘i va metallar tiklanmaydi, shamol va quyosh energiyasi esa tiklanadi. Qurilishda granit, marmar, qum, g‘isht va sement ishlatiladi. Tabiat boyliklarini tejash, qayta ishlash va ta’mirlash — hammamizning vazifamiz.

Namunalar
Ruda → metall → buyum → qayta ishlash → yana metall.
Sinfda faoliyat

O‘yin: 10 ta kartochkaga (ko‘mir, qum, mis, marmar, neft, tuz, temir, gaz, gil, oltin) yozib, ularni «yonuvchi», «rudali», «norudali» guruhlarga ajrating.

Mashq
1
Tuproq nimalardan iborat?
2
Qaysi qazilmalar yonuvchi?
3
Tabiat boyliklarini qanday asraymiz?