ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yonuvchi qazilmalar; metallar

Darslar 46–47 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
47

Metallar

Darslik: 2-qism, 62–65-betlar
MaqsadMetallarning xossalarini, qora va rangli metallarni, qotishmalarni (po‘lat, jez) va metallardan foydalanishni bilish.
Yangi so‘zlar
metall · metalqotishma · alloypo‘lat · steelzang · rust
Tushuntirish

Metallar yaltiroq, qattiq, issiqlik va elektr tokini yaxshi o‘tkazadi, bolg‘a bilan urilsa shaklini o‘zgartiradi. Temir va uning qotishmalari (cho‘yan, po‘lat) qora metallar deyiladi; mis, alyuminiy, oltin, kumush, qo‘rg‘oshin rangli metallardir. Qotishma — ikki yoki undan ortiq moddaning eritib aralashtirilgani: po‘lat temir va uglerod, jez mis va ruxdan iborat. Temir nam havoda zanglaydi, zang uni yemiradi; shuning uchun uni bo‘yashadi yoki boshqa metall bilan qoplashadi. Mis simlar elektr tokini o‘tkazadi, alyuminiydan yengil idishlar va samolyot qismlari yasaladi. Oltin kam uchraydi va zanglamaydi, shuning uchun taqinchoqlarda ishlatiladi. Metallarni qayta eritib, yangidan ishlatish mumkin.

Qora metallarRangli metallar
temir, cho‘yan, po‘latmis, alyuminiy, oltin, kumush, qo‘rg‘oshin
cho‘yan1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

🥣 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oshxona folgasi kosaga o‘ralib, shaklini saqlaydi. Metallni bukish va bosish mumkin.

Kim ishlatadi

Temirchilar, zargarlar

Bugun sinab ko‘ring

Agar folga topsangiz, bir tasmasini sekin bukib, yangi shaklini saqlashini ko‘ring.

Namunalar
QotishmaTarkibi
Po‘lattemir + uglerod
Jezmis + rux
Po‘lat — qotishma, mis — sof metall.
Sinfda faoliyat

Magnit bilan tekshiring (kattalar ruxsati bilan): 5 xil metall buyum (mix, qoshiq, tanga, alyuminiy folga, skrepka) magnitga tortiladimi? Natijani jadvalga yozing. Tortilgani temir bo‘lishi mumkin.

Mashq
1
Qotishma nima?
2
Temir nega zanglaydi va qanday saqlanadi?
3
Oltin nega taqinchoqlarda ishlatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDarvoza nega zanglaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →